Ptaszyniec kurzy a domowe gryzonie

Czym właściwie jest ptaszyniec kurzy

Dermanyssus gallinae to nocny, niedrążący skóry, krwiopijny roztocz z rzędu Mesostigmata, opisany naukowo już w 1778 roku przez de Geera. Dorosłe osobniki mierzą zaledwie od pół do jednego milimetra długości, co czyni je trudnymi do zauważenia gołym okiem, zwłaszcza gdy są głodne i mają wówczas szarawą, niemal przezroczystą barwę ¹. Sytuacja zmienia się dopiero po posiłku - najedzony krwią roztocz pęcznieje i przybiera charakterystyczny czerwony lub ciemnoczerwony, niemal śliwkowy kolor, stąd jego angielska nazwa "poultry red mite", czyli kurzy czerwony roztocz. To właśnie te nabrzmiałe, ruchliwe, czerwone punkciki bywają pierwszym widocznym sygnałem inwazji, choć paradoksalnie zobaczyć je można niemal wyłącznie wtedy, gdy populacja jest już spora.

Najważniejszą cechą biologii tego gatunku, kluczową dla zrozumienia, dlaczego stanowi on problem także daleko poza kurnikiem, jest jego tryb życia oparty na ukrywaniu się. Ptaszyniec spędza dzień schowany w szczelinach, rysach drewna, zakamarkach i pod wyposażeniem, a na żywiciela wychodzi dopiero nocą, by w ciągu zaledwie kilkudziesięciu minut pobrać krew i z powrotem zniknąć w kryjówce ¹. Oznacza to, że roztocza praktycznie nie ma na samym zwierzęciu w ciągu dnia - żyje on nie na żywicielu, lecz w jego otoczeniu, w klatce, w drewnie, w narożnikach, w łączeniach elementów. Z punktu widzenia opiekuna jest to różnica fundamentalna: szukanie pasożyta na futrze chomika za dnia jest skazane na niepowodzenie, bo o tej porze roztocza tam po prostu nie ma.

Cykl rozwojowy obejmuje cztery stadia następujące po jaju: sześcionożną larwę oraz ośmionożne protonimfę, deutonimfę i postać dorosłą, przy czym krwiopijne są nimfy i osobniki dorosłe, natomiast larwa nie pobiera krwi i linieje w protonimfę bez posiłku ². Samica w ciągu życia składa około trzydziestu jaj, a najwięcej z nich pojawia się po trzecim, czwartym i piątym posiłku krwi ³. Tempo, w jakim ten cykl się zamyka, zależy ściśle od temperatury i wilgotności, ponieważ roztocz jest zmiennocieplny. W warunkach laboratoryjnych pełen rozwój od jaja do dorosłego osobnika trwał około dwudziestu ośmiu dni w temperaturze 15°C, jedenastu dni w 20°C, siedmiu dni w 25°C i zaledwie sześciu dni w 30°C, która okazała się temperaturą optymalną, dającą najkrótszy rozwój i najwyższą przeżywalność wszystkich stadiów ⁴. Najwięcej jaj samice składają w temperaturze 20-25°C przy wilgotności względnej rzędu 70% ³.

Te liczby nie są suchą ciekawostką - to dokładnie zakres warunków panujących w przeciętnym ogrzewanym mieszkaniu. Innymi słowy, salon z terrarium gryzonia oferuje ptaszyńcowi środowisko bliskie optymalnemu, w którym z kilku przypadkowo zawleczonych osobników w ciągu kilku tygodni może powstać populacja liczona w tysiącach. Dla porównania, skrajne temperatury rzędu -20°C oraz powyżej 45°C są dla roztocza zabójcze, a niska wilgotność obniża jego przeżywalność i pogarsza warunki rozwoju - to wskazówki, które można wykorzystać w zwalczaniu ³.

Pasożyt, którego niełatwo zagłodzić

Jednym z powodów, dla których ptaszyniec jest tak uciążliwy, jest jego niezwykła odporność na głód. Samo usunięcie żywiciela nie wystarcza, by problem zniknął. Badania nad przeżywalnością wykazały, że w sprzyjającym mikroklimacie, w zakresie temperatur od 5 do 25°C, osobniki przeżywały bez dostępu do pokarmu nawet do dziewięciu miesięcy ³. To ustalenie ma ogromne znaczenie praktyczne dla każdego, kto trzyma drobne zwierzęta: nawet jeśli zarażony gryzoń zostanie odseparowany, wyleczony albo, w najgorszym scenariuszu, padnie, głodne roztocza pozostają ukryte w pomieszczeniu i miesiącami czekają na nowego żywiciela - którym może stać się kolejne zwierzę albo sam opiekun. To właśnie dlatego inwazji ptaszyńca nie da się rozwiązać samym leczeniem zwierzęcia; bez uderzenia w środowisko pasożyt po prostu przeczeka.

Te same badania pokazały jednak słaby punkt roztocza. Przeżywalność wyraźnie spadała w warunkach niskiej wilgotności oraz w temperaturach skrajnych, co oznacza, że ptaszyniec, choć wytrwały, gorzej znosi suchy, bardzo zimny lub bardzo gorący mikroklimat ³. Z punktu widzenia walki z inwazją w domu jest to cenna wskazówka: ograniczanie wilgotnych, ciepłych kryjówek oraz wykorzystywanie temperatur skrajnych wobec przedmiotów, które można bezpiecznie mrozić albo wygrzewać, może wspierać zwalczanie populacji, ale nie zastępuje dokładnego czyszczenia środowiska.

Dlaczego ptaszyniec interesuje się gryzoniami

Z punktu widzenia ewolucji Dermanyssus gallinae jest pasożytem ptaków - kur, gołębi, kanarków, papużek, wróbli, jaskółek i szpaków. Problem polega na tym, że jest to pasożyt oportunistyczny, zdolny w określonych warunkach do korzystania także z żywicieli innych niż ptaki. Gdy naturalny żywiciel ptasi znika lub jest niedostępny, a głodne roztocza potrzebują krwi, sięgają po to, co mają w zasięgu - w tym po ssaki ⁶. Literatura naukowa odnotowuje przypadki obecności lub żerowania ptaszyńca u żywicieli innych niż ptaki, w tym u kotów, psów, królików, gryzoni, koni, bydła oraz ludzi ⁶¹⁰. Co szczególnie istotne dla opiekunów małych zwierząt, badania prowadzone w warunkach kontrolowanych potwierdziły, że ptaszyniec nie tylko przypadkowo kąsa, ale rzeczywiście jest w stanie żerować i pobierać krew zarówno z myszy, jak i z królików ⁶.

Szczególnie wymowny jest tutaj kontekst handlu zwierzętami i hodowli amatorskiej. Polskie badanie przeprowadzone w okolicach Krakowa wykazało obecność krwiopijnych roztoczy z rzędu Mesostigmata u gryzoni i ptaków trzymanych w sklepach zoologicznych; wykrywano tam między innymi Dermanyssus gallinae oraz Ornithonyssus bacoti, co pokazuje, że podobne pasożyty mogą pojawiać się już na etapie handlu zwierzętami ⁸. To ustalenie ma praktyczne znaczenie: zwierzę może trafić do domu z pasożytami obecnymi na ciele lub, co w przypadku ptaszyńca szczególnie ważne, z roztoczami ukrytymi w jego najbliższym otoczeniu - w pudełku transportowym, ściółce, tekturowej rurce, drewnianym domku albo innym elemencie wyposażenia. Mechanizm zawleczenia bywa też bardziej zaskakujący - opisano przypadek, w którym ptaszyniec przeniósł się na koszatniczki (degu) trzymane w jednym gospodarstwie domowym razem z zarażonymi ptakami ⁷. Wystarczy więc, że w domu obok terrarium z gryzoniem stoi klatka z kanarkiem, albo że za oknem, pod parapetem lub w kratce wentylacyjnej, gnieżdżą się gołębie czy wróble, by pasożyt znalazł drogę do naszych podopiecznych. Pojawienie się ptaszyńca w mieszkaniu, w którym nie ma żadnego ptaka, bardzo często powinno skłonić do sprawdzenia, czy w pobliżu okien, balkonu, parapetu, elewacji, klimatyzacji albo kratek wentylacyjnych nie gnieżdżą się dzikie ptaki.

Warto w tym miejscu zachować uczciwość naukową, bo temat bywa wyolbrzymiany. Część doniesień o ptaszyńcu na ssakach dotyczy sytuacji, w których roztocza znaleziono na zwierzęciu, ale nie udowodniono jednoznacznie, że faktycznie się na nim odżywiały - mogły jedynie chwilowo przebywać na sierści, traktując ją jak każdą inną powierzchnię w drodze do kryjówki ⁶. Przegląd literatury zwraca uwagę, że choć udokumentowane przypadki żerowania ptaszyńca na ssakach są stosunkowo rzadkie, to w połączeniu z dużą plastycznością genetyczną tego gatunku oraz dowodami na trwałe inwazje u żywicieli innych niż ptaki jego rola jako szerszego zagrożenia weterynaryjnego i medycznego nie powinna być lekceważona ⁶. Innymi słowy: gryzoń nie jest preferowanym żywicielem ptaszyńca, ale w warunkach domowych, przy braku ptaków lub przy dużej liczbie głodnych roztoczy, może stać się żywicielem zastępczym. Nie jest to najczęstszy problem pasożytniczy u domowych gryzoni, ale jest realny i opisany w literaturze.

Jak ptaszyniec trafia do domu

Pytanie, które jako pierwsze zadaje sobie zaniepokojony opiekun, brzmi zwykle: skąd to się w ogóle wzięło, skoro nie trzymam kur? Odpowiedź jest taka, że dróg wejścia jest kilka, a niemal wszystkie prowadzą do jednego wspólnego mianownika - kontaktu z ptakami, choćby pośredniego i niezauważonego. Bardzo częstym i często niedocenianym źródłem są dzikie ptaki gnieżdżące się w bezpośrednim sąsiedztwie mieszkania. Gołębie, wróble czy jaskółki zakładające gniazda pod parapetami, w szczelinach elewacji, na balkonach, w kratkach wentylacyjnych czy nawet na jednostkach zewnętrznych klimatyzacji tworzą rezerwuar roztoczy, które po opuszczeniu gniazda przez ptaki migrują w głąb budynku w poszukiwaniu nowego żywiciela. Dobitnie pokazuje to opisany przypadek dwóch pracowników szpitala, u których gamasoidozę powiązano właśnie z jednostkami klimatyzacji zasiedlonymi przez gołębie ¹ - pasożyt potrafi pokonać zaskakująco długą drogę od gniazda do wnętrza pomieszczenia, korzystając z najmniejszych szczelin.

Druga istotna droga wiedzie przez samo zwierzę i jego wyposażenie. Polskie badanie z okolic Krakowa wykazało obecność krwiopijnych roztoczy z rzędu Mesostigmata u gryzoni i ptaków trzymanych w sklepach zoologicznych ⁸. Oznacza to, że pasożyty tego typu mogą zostać zawleczone do domu razem z nowo nabytym zwierzęciem albo z elementami jego otoczenia: pudełkiem transportowym, ściółką, tekturową rurką, drewnianym domkiem czy innymi akcesoriami kupionymi przy okazji. Z tego samego powodu ryzykowne bywają używane klatki, domki i drewniane zabawki z drugiej ręki, w których szczelinach mogą przetrwać roztocza lub ich stadia rozwojowe - tym bardziej że ptaszyniec potrafi przeżyć bez dostępu do żywiciela przez wiele miesięcy ³.

Trzecią drogą jest kontakt między zwierzętami w obrębie jednego gospodarstwa domowego. Jeśli ktoś trzyma jednocześnie ptaka ozdobnego, na przykład kanarka czy papużkę, oraz gryzonie, ptaszyniec zawleczony na ptaka może przenieść się na ssaki stojące obok - udokumentowano dokładnie taki scenariusz, w którym roztocz przeszedł na koszatniczki trzymane razem z zarażonymi ptakami ⁷. Warto też pamiętać o nieoczywistych "mostach" prowadzących pasożyta do mieszkania, takich jak karmniki i budki dla dzikich ptaków zawieszone tuż przy wietrzonych oknach. We wszystkich tych przypadkach mechanizm jest ten sam: tam, gdzie pojawiają się ptaki lub przedmioty z nimi związane, może pojawić się i ptaszyniec, a stąd już tylko krok do klatki gryzonia.

Co inwazja oznacza dla gryzonia

Skutki obecności ptaszyńca u małego ssaka wynikają wprost z natury pasożyta - to krwiopijca działający nocą i w dużej liczbie. Najbardziej bezpośrednim zagrożeniem jest przewlekła utrata krwi. Opisano przypadek trzech kotów, w tym dwóch około czterdziestodniowych kociąt z terenów wiejskich, u których inwazja ptaszyńca wiązała się z przewlekłą utratą krwi; pokazuje to, że roztocz ten może nie tylko przypadkowo pojawić się na ssaku, ale również realnie mu szkodzić ⁹. U zwierzęcia tak małego jak chomik, myszoskoczek czy mysz, o niewielkiej całkowitej objętości krwi, intensywne i powtarzane żerowanie licznej populacji roztoczy może teoretycznie prowadzić do niedokrwistości, osłabienia i apatii, a u młodych, chorych lub osłabionych osobników stanowić poważne zagrożenie. U ptaków masowe inwazje od dawna kojarzy się z anemią, spadkiem kondycji i wzrostem śmiertelności piskląt, a fizjologiczny mechanizm tego procesu jest u drobnego ssaka taki sam.

Drugim, bardziej powszechnym problemem jest stan zapalny skóry. Ślina, którą roztocz wydziela podczas żerowania, wywołuje miejscową reakcję zapalną i intensywny świąd. U ssaków, podobnie jak u ludzi, ukąszenia ptaszyńca prowadzą do zapalenia skóry, świądu i zmian skórnych ¹⁰. Towarzyszący temu niepokój, drapanie, wygryzanie sierści i zaburzenia snu oznaczają dla gryzonia przewlekły stres, który sam w sobie obniża odporność, pogarsza apetyt i ogólną kondycję, tworząc błędne koło, w którym osłabione zwierzę gorzej radzi sobie z pasożytem. Rozpoznanie bywa trudne właśnie dlatego, że sprawcy nie widać na zwierzęciu za dnia - opiekun obserwuje objawy, lecz nie widzi ich przyczyny, co nierzadko prowadzi do błędnych tropów diagnostycznych i leczenia rzekomej alergii czy grzybicy zamiast inwazji pasożytniczej.

Ptaszyniec jako wektor patogenów

Osobnym, coraz poważniej traktowanym wątkiem jest rola ptaszyńca jako możliwego wektora chorób, czyli organizmu przenoszącego patogeny między żywicielami. Dermanyssus gallinae od dekad intryguje badaczy właśnie ze względu na powszechne występowanie i podejrzenie, że może przenosić szeroką gamę drobnoustrojów ¹¹. Współczesne przeglądy wskazują, że roztocz ten był wiązany z przenoszeniem między ptakami takich patogenów jak pałeczki Salmonella (w tym serotypy Enteritidis i Gallinarum), patogenne dla ptaków szczepy Escherichia coli czy wirus grypy, a w przypadku salmonelli wykazano nawet, że bakterie mogą być przekazywane przez roztocza potomstwu drogą transowarialną, co czyni ptaszyńca potencjalnym rezerwuarem zoonotycznej salmonellozy ¹¹¹². W badaniach nad mikrobiomem roztocza wykrywano również bakterie z rodzaju Bartonella oraz inne drobnoustroje o znaczeniu medycznym i weterynaryjnym ¹¹.

Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, gdzie kończą się dowody, a zaczynają hipotezy. Wykazanie, że roztocz nosi w sobie dany patogen lub że potrafi przenieść go między kurami w warunkach doświadczalnych, nie jest tożsame z udowodnieniem, że w realnych warunkach domowych przenosi chorobę na gryzonia czy na człowieka. Wiele z tych zależności pozostaje na etapie "udokumentowanej możliwości", a nie potwierdzonej, rutynowej drogi zakażenia ¹¹. Dla opiekuna gryzonia praktyczny wniosek jest jednak jasny: ptaszyniec to nie tylko źródło świądu i utraty krwi, lecz pasożyt pobierający krew i przemieszczający się między kryjówkami a żywicielami, dlatego jego potencjalnej roli w przenoszeniu czynników chorobotwórczych nie należy całkowicie lekceważyć. To dodatkowy, mocny argument za tym, by inwazji nie bagatelizować i nie odkładać jej likwidacji "na później".

Człowiek w roli żywiciela zastępczego - gamasoidoza

Dla opiekuna gryzonia ptaszyniec to nie tylko problem jego zwierzęcia, lecz potencjalnie również jego własny. Gdy roztocze namnożą się w pomieszczeniu, a dostępnych żywicieli jest za mało, zaczynają kąsać ludzi. Wywołana w ten sposób jednostka chorobowa nosi nazwę gamasoidozy i objawia się swędzącymi, rumieniowymi grudkami, plamkami oraz pokrzywką, przy czym świąd i podrażnienie wynikają ze śliny wydzielanej przez roztocza podczas żerowania ¹³. Ukąszenia mogą pojawić się na różnych częściach ciała, a w literaturze opisywano także nietypowe lokalizacje kontaktu z roztoczami, takie jak przewód słuchowy czy skóra głowy ¹³. Charakterystyczny bywa nocny rytm dolegliwości oraz to, że zmiany pojawiają się u kilku domowników naraz, podczas gdy samego pasożyta nie udaje się znaleźć na skórze - bo on po posiłku natychmiast wraca do kryjówki.

Skala tego zjawiska bywa niedoceniana. Aktualizacja piśmiennictwa obejmująca miejskie przypadki gamasoidozy wykazała ponad dwieście czterdzieści opisanych zachorowań, w większości w prywatnych mieszkaniach, ale również w budynkach użyteczności publicznej ¹. Co więcej, zapalenie skóry wywołane przez te roztocza jest często nierozpoznawane i w konsekwencji błędnie diagnozowane, ponieważ lekarze zwykle nie znają obrazu klinicznego takiej inwazji ¹¹⁵. Bardzo pouczający jest opisany przypadek dwóch pracowników ochrony zdrowia w szpitalu, u których gamasoidozę powiązano z jednostkami zewnętrznymi klimatyzacji zasiedlonymi przez gołębie ¹ - pokazuje on, jak nieoczywista i kręta bywa droga, którą pasożyt dociera do człowieka, oraz że źródło problemu potrafi znajdować się zupełnie poza polem widzenia chorego.

W kontekście gryzoni domowych szczególnie wymowny jest klasyczny już opis dwóch przypadków ukąszeń przez ptasie roztocza pochodzące z zupełnie nowego źródła, jakim okazały się domowe myszoskoczki trzymane jako zwierzęta towarzyszące ¹⁴. Ten przypadek na trwałe zapisał się w literaturze, ponieważ uświadomił dermatologom, że niewyjaśnione, nawracające swędzące zmiany skórne u właściciela drobnego zwierzęcia mogą mieć źródło dosłownie w klatce stojącej w salonie, a nie w kosmetyku, proszku do prania czy nowej pościeli. Trzeba przy tym pamiętać, że człowiek jest dla ptaszyńca żywicielem przypadkowym - roztocz nie zasiedla ludzkiej skóry na stałe, lecz jedynie kąsa i wraca do kryjówek. To z kolei oznacza, że smarowanie skóry preparatami przeciwświądowymi przynosi co najwyżej chwilową ulgę, a trwałe rozwiązanie zawsze wymaga uderzenia w środowisko, a nie w samego ukąszonego.

Diagnostyka: jak namierzyć niewidocznego

Kluczem do poradzenia sobie z ptaszyńcem jest zrozumienie jednej zasady: bitwę toczy się nie ze zwierzęciem, lecz z otoczeniem, a samego przeciwnika trzeba najpierw podejść w odpowiedniej porze. Skoro roztocz żeruje nocą i chowa się za dnia, samo dokładne obejrzenie gryzonia w ciągu dnia może niczego nie ujawnić, nawet przy rozwiniętej inwazji. Znacznie skuteczniejszą metodą są oględziny klatki i jej najbliższego otoczenia po zmroku albo bardzo wczesnym rankiem, przy świetle latarki, ze szczególną uwagą poświęconą szczelinom, łączeniom elementów, narożnikom, spodom domków i wszelkim drewnianym akcesoriom, które stanowią idealne kryjówki.

Pomocna bywa też prosta domowa próba: przetarcie zakamarków klatki jasną, lekko wilgotną chusteczką lub ręcznikiem papierowym. Rozgniecione, najedzone krwią roztocza mogą pozostawiać czerwonawe lub rdzawobrązowe smugi, co jest ważną wskazówką diagnostyczną, choć ostateczne rozpoznanie najlepiej potwierdzić oględzinami pasożyta pod powiększeniem. Warto również obserwować zachowanie zwierzęcia: nasilony nocny niepokój, drapanie i niechęć do przebywania w określonych częściach klatki mogą wskazywać na obecność pasożyta. W diagnostyce różnicowej należy odróżnić ptaszyńca od innych roztoczy spotykanych u gryzoni oraz od typowo ssaczych pasożytów skórnych, takich jak świerzbowce czy roztocza futerkowe, ponieważ obraz kliniczny - świąd i zmiany skórne - bywa podobny, a leczenie i, co ważniejsze, strategia środowiskowa różnią się zasadniczo. W razie wątpliwości najrozsądniej jest zebrać podejrzane okazy do szczelnego pojemniczka i pokazać je lekarzowi weterynarii, ponieważ pewna identyfikacja gatunku opiera się na cechach morfologicznych widocznych dopiero pod powiększeniem ¹.

Zwalczanie i zapobieganie

Zwalczanie inwazji wymaga działania dwutorowego, prowadzonego najlepiej pod nadzorem lekarza weterynarii. Z jednej strony konieczna może być ochrona lub leczenie samego zwierzęcia, dobrane przez lekarza weterynarii, z drugiej - gruntowne i powtarzane oczyszczanie środowiska, w którym kryje się przeważająca część populacji roztoczy. Tu pojawia się istotna trudność: u małych zwierząt towarzyszących, takich jak chomiki, myszoskoczki czy myszy, nie ma prostego, uniwersalnego i zarejestrowanego schematu leczenia inwazji Dermanyssus gallinae, dlatego postępowanie powinien indywidualnie dobrać lekarz weterynarii ¹⁰. Z tego powodu absolutnie nie należy stosować na małym gryzoniu na własną rękę preparatów przeznaczonych dla drobiu, psów czy kotów. Wiele substancji owado- i roztoczobójczych jest dla chomików, myszoskoczków czy myszy toksycznych już w dawkach całkowicie bezpiecznych dla większych zwierząt, a różnice w metabolizmie i masie ciała sprawiają, że dobór leku oraz jego dawkowanie muszą bezwzględnie pozostać w gestii weterynarza.

Środowiskowa część walki jest co najmniej równie ważna jak leczenie zwierzęcia i opiera się wprost na biologii pasożyta. Ponieważ głodne roztocza potrafią przetrwać miesiącami ⁵, jednorazowe sprzątnięcie nie wystarczy - konieczne jest wielokrotne, dokładne czyszczenie klatki i pomieszczenia, najlepiej w odstępach uwzględniających długość cyklu rozwojowego, tak by likwidować kolejne wykluwające się pokolenia, zanim zdążą się rozmnożyć. Kluczowe jest fizyczne usuwanie kryjówek: wymiana lub gruntowne wyparzanie drewnianych i tekturowych akcesoriów, uszczelnianie rys i szczelin, w których roztocza chowają się za dnia. Pomocne bywa też świadome wykorzystanie słabych punktów pasożyta - jego wrażliwości na skrajne temperatury i niekorzystne warunki wilgotnościowe ³⁵ - na przykład przez wymrażanie albo wygrzewanie przedmiotów, które można temu bezpiecznie poddać, oraz przez ograniczanie wilgotnych kryjówek, oczywiście bez pogarszania warunków życia samego gryzonia. Co jednak najistotniejsze, trzeba odciąć źródło inwazji: jeśli pasożyt przybył od dzikich ptaków, samo sprzątanie klatki nic nie da, dopóki nie zabezpieczy się miejsc ich gniazdowania w pobliżu okien, parapetów czy kratek wentylacyjnych ¹.

Najskuteczniejszą strategią pozostaje jednak zapobieganie, które jest tańsze, prostsze i mniej stresujące dla zwierzęcia niż leczenie rozwiniętej inwazji. Ponieważ krwiopijne roztocza z rzędu Mesostigmata stwierdzano u gryzoni i ptaków trzymanych w sklepach zoologicznych ⁸, warto poddawać nowo przyjęte zwierzęta okresowi kwarantanny i uważnej obserwacji, zanim trafią w pobliże innych podopiecznych. Rozsądne jest unikanie trzymania gryzoni w bezpośrednim sąsiedztwie ptaków, które są naturalnym rezerwuarem ptaszyńca, a także regularne, profilaktyczne sprawdzanie zakamarków klatek po zmroku, zwłaszcza w cieplejszych miesiącach, gdy rozwój roztocza jest najszybszy. Warto też pamiętać o nieoczywistych drogach zawleczenia, takich jak używane akcesoria z drugiej ręki czy karmniki i budki dla dzikich ptaków stojące blisko wietrzonych okien.

Dlaczego coraz częściej zwraca się uwagę na ten problem

Na koniec warto osadzić ptaszyńca w szerszym kontekście, bo w ostatnich latach coraz częściej zwraca się uwagę na jego znaczenie poza tradycyjnie rozumianym problemem ferm drobiu. W medycynie weterynaryjnej i ludzkiej rośnie świadomość, że roztocz ten, dawniej traktowany niemal wyłącznie jako utrapienie ferm drobiu, coraz częściej bywa wiązany z dolegliwościami u żywicieli innych niż ptaki, co sugeruje, że jego znaczenie wykracza daleko poza kurnik ⁶. Sprzyja temu kilka nakładających się czynników: synantropizacja dzikich ptaków, które masowo gniazdują w miastach na budynkach, parapetach i instalacjach, popularność drobnych zwierząt egzotycznych jako pupili oraz ocieplone, stabilne termicznie wnętrza mieszkań, oferujące roztoczowi warunki bliskie optymalnym przez cały rok. Ataki zoonotycznych roztoczy z rzędu Mesostigmata bywają opisywane jako narastający, lecz wciąż zaniedbywany problem życia w mieście ¹. Świadomość, że pasożyt kojarzony z kurnikiem może pojawić się także w mieszkaniu, zwłaszcza tam, gdzie w pobliżu są ptasie gniazda, ptaki ozdobne albo zawleczone akcesoria, jest pierwszym krokiem do tego, by szybko rozpoznać problem i nie pozwolić mu rozwinąć się w pełną inwazję.

Bibliografia

1. Barlaam A., Puccini A., Caiaffa M.F., Di Bona D., Macchia L., Giangaspero A. (2022). Dermanyssosis in the Urban Context: When the One Health Paradigm Is Put into Practice. Pathogens, 11(12): 1396. DOI: 10.3390/pathogens11121396
2. Sparagano O.A.E., George D.R., Harrington D.W.J., Giangaspero A. (2014). Significance and Control of the Poultry Red Mite, Dermanyssus gallinae. Annual Review of Entomology, 59: 447-466. DOI: 10.1146/annurev-ento-011613-162101
3. Nordenfors H., Höglund J., Uggla A. (1999). Effects of temperature and humidity on oviposition, molting, and longevity of Dermanyssus gallinae (Acari: Dermanyssidae). Journal of Medical Entomology, 36(1): 68-72. DOI: 10.1093/jmedent/36.1.68
4. Tucci E.C., Prado A.P., Araújo R.P. (2008). Development of Dermanyssus gallinae (Acari: Dermanyssidae) at different temperatures. Veterinary Parasitology, 155(1-2): 127-132. DOI: 10.1016/j.vetpar.2008.04.005
5. Chauve C. (1998). The poultry red mite Dermanyssus gallinae (De Geer, 1778): current situation and future prospects for control. Veterinary Parasitology, 79(3): 239-245. DOI: 10.1016/S0304-4017(98)00167-8
6. George D.R., Finn R.D., Graham K.M., Mul M.F., Maurer V., Moro C.V., Sparagano O.A.E. (2015). Should the poultry red mite Dermanyssus gallinae be of wider concern for veterinary and medical science? Parasites & Vectors, 8: 178. DOI: 10.1186/s13071-015-0768-7
7. Mullen G.R., Durden L.A. (red.) (2019). Medical and Veterinary Entomology (rozdział o roztoczach Mesostigmata; przegląd żywicieli ssaczych Dermanyssus gallinae). Academic Press / Elsevier. DOI: 10.1016/C2017-0-00210-0
8. Kowal J., Nosal P., Niedziółka R., Kornaś S. (2014). Presence of blood-sucking mesostigmatic mites in rodents and birds kept in pet stores in the Cracow area, Poland. Annals of Parasitology, 60(1): 61-64. PMID: 24930247. DOI: brak / nie nadano.
9. Di Palma A., Leone F., Albanese F., Beccati M. (2018). A case report of Dermanyssus gallinae infestation in three cats. Veterinary Dermatology, 29: 348-e124. DOI: 10.1111/vde.12547
10. Moroni B., Barlaam A., Misia A.L., Peano A., Rossi L., Giangaspero A. (2021). Dermanyssus gallinae in non-avian hosts: A case report in a dog and review of the literature. Parasitology International, 84: 102378-102382. DOI: 10.1016/j.parint.2021.102378
11. Schiavone A., Pugliese N., Otranto D., Samarelli R., Circella E., De Virgilio C., Camarda A. (2022). Dermanyssus gallinae: the long journey of the poultry red mite to become a vector. Parasites & Vectors, 15: 29. DOI: 10.1186/s13071-021-05142-1
12. Valiente Moro C., Chauve C., Zenner L. (2007). Experimental infection of Salmonella Enteritidis by the poultry red mite, Dermanyssus gallinae. Veterinary Parasitology, 146(3-4): 329-336. DOI: 10.1016/j.vetpar.2007.02.024
13. Akhoundi M., Sereno D., Durand R. i wsp. (2020). Occasional human infestations by feral pigeons' ectoparasites: Two case reports. Clinical Case Reports, 8(7): 1255-1260. DOI: 10.1002/ccr3.2764
14. Lucky A.W., Sayers C.P., Argus J.D., Lucky A. (2001). Avian mite bites acquired from a new source - pet gerbils: report of 2 cases and review of the literature. Archives of Dermatology, 137(2): 167-170. DOI: 10.1001/archderm.137.2.167
15. Cafiero M.A., Barlaam A., Camarda A., Radeski M., Mul M., Sparagano O.A.E., Giangaspero A. (2019). Dermanysuss gallinae attacks humans. Mind the gap! Avian Pathology, 48(sup1): S22-S34. DOI: 10.1080/03079457.2019.1633010