Ale on jest szczęśliwy

Ludzie pytają o odpowiednie żywienie, powierzchnię klatek i wybiegów, szukają lekarzy zajmujących się konkretnymi gatunkami, wymieniają się doświadczeniami, poprawiają warunki, uczą się na błędach. Ktoś właśnie wymienia za małą klatkę na większą, ktoś szuka towarzysza dla samotnej świnki, ktoś po kilku wizytach bez poprawy jedzie kilkadziesiąt kilometrów do lekarza, który rzeczywiście zna się na gryzoniach. Kiedy człowiek długo przebywa w takim środowisku, zaczyna traktować pewne rzeczy jak oczywistość i nabiera przekonania, że świadomość dotycząca dobrostanu zwierząt naprawdę stała się czymś powszechnym.

Praca w sklepie zoologicznym bardzo szybko z tego przekonania leczy, bo sklep pokazuje ludzi spoza tej bańki. Ludzi, którzy nigdy nie weszli na żadną grupę, nie przeczytali żadnego artykułu o potrzebach swojego zwierzęcia i często nawet nie czują, że powinni czegokolwiek szukać. Mają przecież królika od pięciu lat, więc wiedzą, jak zajmować się królikiem. Świnka żyje, więc widocznie wszystko jest w porządku. Chomik je, biega i śpi, więc czego miałoby mu brakować. Zwierzę ma wodę, karmę, czystą klatkę i właściciela, który mówi o nim z czułością. Dopiero przy okazji zwykłej rozmowy wychodzi, że świnka morska od kilku lat mieszka sama, królik większość życia spędza zamknięty, chomik ma warunki, w których właściwie nie może realizować swoich naturalnych zachowań, a chore zwierzę od tygodni jest leczone bez poprawy przez lekarza, który świetnie radzi sobie z psami i kotami, ale gryzonie widuje od czasu do czasu.

I właśnie tutaj zaczyna się ten drugi świat, którego prawie nie widać w internecie. Świat ogromnej liczby zwierząt, które nie są bite, głodzone ani porzucone, a mimo to przez całe życie funkcjonują w warunkach znacznie gorszych, niż powinny. Ich cierpienie jest ciche, codzienne i wyjątkowo mało widowiskowe. Nie ma jednej dramatycznej chwili, po której wszyscy zgodnie powiedzą, że stało się coś strasznego. Jest za to pięć lat samotności, całe życie w zbyt małej przestrzeni, miesiące chronicznej nudy, brak możliwości robienia tego, co dla danego gatunku jest naturalne, albo choroba ciągnąca się tygodniami, bo nikt nie pomyślał, że ten konkretny gatunek powinien zobaczyć lekarz mający z nim realne doświadczenie.

Dla człowieka to nie zawsze wygląda źle i właśnie to jest w tym najbardziej przerażające. Świnka siedzi w klatce, podchodzi po jedzenie, reaguje na otwarcie lodówki, więc właściciel uważa ją za szczęśliwą. Królik po wypuszczeniu biega po pokoju, więc wydaje się, że wszystko jest w porządku, choć za chwilę wróci do miejsca, w którym spędzi większość doby. Chomik próbuje urządzić sobie życie w tym, co dostał, bo nie ma innego wyjścia. Zwierzęta mają niezwykłą zdolność przystosowywania się do warunków, których same nigdy by sobie nie wybrały, a człowiek bardzo łatwo myli to przystosowanie ze szczęściem.

Czasem ta rzeczywistość przyjeżdża do nas już po wszystkim. Ludzie przynoszą rzeczy po zwierzętach, które zmarły: klatki, transportery, miski, akcesoria. Zwykle robią to z dobrego serca, bo nie chcą wyrzucać rzeczy, które mogą jeszcze komuś posłużyć. Czasem opowiadają przy tym o zwierzęciu, które mieszkało z nimi przez pięć, sześć czy osiem lat, pokazują zdjęcie, wspominają jego charakter, mówią, jak bardzo za nim tęsknią. Potem zostajemy z tą klatką i patrzymy na nią już zupełnie inaczej, bo jej rozmiar, wyposażenie i zużyte akcesoria potrafią powiedzieć o życiu zwierzęcia więcej niż długa opowieść. Wiemy, że budziło się tam każdego dnia, jadło, spało, czekało na człowieka, starzało się i w końcu umarło. Wiemy też, że gdyby jego opiekun trafił do nas kilka lat wcześniej, być może część tego życia dałoby się jeszcze zmienić. Teraz zostaje już tylko pusta klatka, przyniesiona z najlepszą intencją, i bardzo nieprzyjemna świadomość, że być może przez całe życie tego zwierzęcia nikt nie powiedział jego opiekunowi, że można było inaczej.

To właśnie takie sytuacje odbierają ochotę na łatwe dzielenie ludzi na tych, którzy kochają zwierzęta, i tych, którzy ich nie kochają. Problem jest znacznie bardziej skomplikowany, bo można zwierzę kochać i jednocześnie fundować mu życie, którego ono nigdy by sobie nie wybrało. Można codziennie głaskać świnkę, robić jej zdjęcia i mówić do niej jak do członka rodziny, a jednocześnie przez sześć lat nie dopuścić do tego, żeby miała kontakt z inną świnką. Można kochać królika, martwić się każdą zmianą jego zachowania, a mimo to uważać, że mieszkanie całą dobę w klatce jest właściwe. Można płakać po śmierci zwierzęcia i nigdy wcześniej nie wiedzieć, że ogromna część jego codzienności była po prostu zła. Miłość nie jest wiedzą, dobra intencja nie jest dobrostanem, a przywiązanie człowieka do zwierzęcia nie zmienia jego biologicznych potrzeb.

Z niewiedzą można jeszcze walczyć i właśnie dlatego wciąż próbujemy. Kiedy ktoś słyszy po raz pierwszy, że świnka potrzebuje towarzystwa, że królikowi trzeba zapewnić większą przestrzeń albo że w przypadku konkretnej choroby warto szukać lekarza zajmującego się danym gatunkiem, i odpowiada: "nie wiedziałem", naprawdę nie ma w tym nic złego. Każdy kiedyś czegoś nie wiedział. My również przez lata zmienialiśmy wiele rzeczy, bo pojawiała się nowa wiedza, doświadczenie i lepsze rozwiązania. Najważniejsze jest to, co człowiek robi chwilę później: czy zaczyna pytać, czy sprawdza, czy próbuje coś poprawić. Właśnie dlatego rozmowy z ludźmi, którzy potrafią przyjąć nową informację, mają sens, nawet jeśli po raz setny tego dnia tłumaczymy tę samą rzecz.

Najgorzej jest wtedy, kiedy już nie chodzi o niewiedzę. Kiedy człowiek rozumie, że zwierzę potrzebuje czegoś innego, ale większa klatka nie pasuje mu do pokoju. Kiedy wie, że świnka powinna mieć towarzystwo, ale drugiej po prostu nie chce. Kiedy słyszy, że leczenie nie wygląda dobrze i warto skonsultować się z innym lekarzem, lecz nie zamierza jechać dalej. Wtedy bardzo szybko okazuje się, że zwierzę nie przegrywa z brakiem informacji, tylko z ludzką wygodą, przyzwyczajeniem albo niechęcią do przyznania, że coś przez ostatnie lata robiło się źle.

I to jest chyba ten moment, z którym emocjonalnie radzimy sobie najgorzej, bo widzimy rozwiązanie i jednocześnie wiemy, że nie możemy go zastosować. Możemy tłumaczyć, podać nazwę lekarza, pokazać, jak wyglądają odpowiednie warunki, po raz kolejny wyjaśnić jego potrzeby, ale na końcu tej rozmowy człowiek bierze swoje zakupy, wychodzi i wraca do domu. My zostajemy po drugiej stronie drzwi z wiedzą, że ta samotna świnka dalej będzie sama, królik wróci do swojej klatki, a chore zwierzę prawdopodobnie będzie dalej leczone tak samo. Nie dlatego, że nie dało się zrobić niczego lepszego, tylko dlatego, że jedyna osoba mogąca podjąć decyzję o zmianie zdecydowała, że jej nie podejmie. I właśnie po takich rozmowach najtrudniej po prostu wrócić do pracy, bo doskonale wiemy, co wydarzy się dalej. Nic.

Zwierzę nie wie oczywiście, że mogłoby żyć inaczej. Nie wie, że mogłoby mieć więcej przestrzeni, towarzystwo własnego gatunku albo trafić do lekarza, który lepiej mu pomoże. Nie ma z czym porównać własnej codzienności i nie może samo niczego w niej zmienić. Może tylko żyć tak, jak urządził mu życie człowiek, i przystosowywać się do decyzji, na które nie miało żadnego wpływu.

Najłatwiej dostrzec cierpienie, kiedy jest spektakularne i jednoznaczne. Znacznie trudniej zauważyć dramat rozciągnięty na kilka spokojnych lat w zwyczajnym mieszkaniu. Nikt nie przeprowadzi interwencji dlatego, że świnka całe życie mieszka sama ani nie odbierze królika tylko dlatego, że większość doby spędza w zbyt małej przestrzeni. Takie życie nie ma jednego momentu, w którym dzieje się coś strasznego. I właśnie dlatego tak łatwo uznać je za normalne.

Być może właśnie na tym polega jeden z najbardziej niewidocznych dramatów życia zwierząt domowych. Nie jedna straszna chwila, ale tysiące zwyczajnych dni, które mogłyby wyglądać zupełnie inaczej. Świnka nie wie, że gdzieś istnieją inne świnki żyjące razem. Królik nie wie, że mógłby mieć do dyspozycji przestrzeń przez całą dobę. Chore zwierzę nie wie, że kilka kilometrów dalej jest lekarz, który potrafiłby mu pomóc. One nie wiedzą, że istnieje lepsze życie, dlatego nie mogą się go domagać. Cała odpowiedzialność za tę wiedzę spoczywa na człowieku.

I może właśnie dlatego zdanie "Ale on jest szczęśliwy" jest jednym z najsmutniejszych, jakie można powiedzieć o zwierzęciu. Zwierzę potrafi nauczyć się funkcjonować mimo samotności, nudy, zbyt małej przestrzeni czy niezaspokojonych potrzeb. Nadal podejdzie rano do miski, zareaguje na człowieka i zrobi wszystko to, co właściciel może odczytać jako dowód szczęścia.

Tylko że dla zwierzęcia, za które wzięliśmy odpowiedzialność, naprawdę powinniśmy chcieć czegoś więcej niż tego, żeby jakoś dotrwało do końca.

Bo dla nas większa klatka, drugi osobnik, zmiana lekarza czy zdobycie nowej wiedzy są jedną z wielu decyzji, które podejmiemy w ciągu jego życia. Możemy je odłożyć, przemyśleć, uznać za niewygodne albo zmienić zdanie za pół roku.

Dla niego tych kilka lat nie jest okresem, który można później naprawić.

To jest jego całe życie.