Osteosarkopenia u koszatniczek

Czym jest osteosarkopenia?

Osteosarkopenia to stosunkowo nowe pojęcie w medycynie geriatrycznej, opisujące współwystępowanie dwóch schorzeń: osteoporozy (utraty gęstości kości) i sarkopenii (zaniku masy mięśniowej). U ludzi dotyka od 5% do 37% osób powyżej 65. roku życia i stanowi poważne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Szacuje się, że tylko w Europie koszty leczenia osteoporozy wyniosły w 2010 roku około 37 miliardów euro, a prognozy wskazują na 25% wzrost do 2025 roku.

Problem polega na tym, że kości i mięśnie nie funkcjonują niezależnie. Mięśnie przyczepione są do kości, a ich skurcze generują siły mechaniczne niezbędne do utrzymania prawidłowej struktury kostnej. Gdy mięśnie słabną, kości tracą stymulację i również zaczynają się degradować. Ten błędny cykl prowadzi do zwiększonego ryzyka upadków i złamań, które u osób starszych często kończą się tragicznie.

Dlaczego akurat koszatniczka?

Tradycyjne modele badawcze - myszy i szczury laboratoryjne - żyją zbyt krótko, by naturalnie rozwinąć choroby związane ze starzeniem. Naukowcy muszą sztucznie indukować te schorzenia poprzez manipulacje genetyczne lub farmakologiczne, co nie oddaje pełnego obrazu naturalnego procesu starzenia. Tutaj na scenę wkracza koszatniczka.

Koszatniczki żyją stosunkowo długo jak na gryzonie - w niewoli średnio 5-7 lat, choć niektóre osobniki dożywają nawet dłużej. Co ważniejsze, są aktywne w ciągu dnia (podobnie jak ludzie), prowadzą bogate życie społeczne i spontanicznie rozwijają wiele chorób typowych dla starzejącego się organizmu. Bez żadnych modyfikacji genetycznych u starszych koszatniczek obserwuje się cukrzycę typu II, zmiany neurodegeneracyjne przypominające chorobę Alzheimera, zaćmę, choroby nerek oraz - jak pokazują najnowsze badania - osteosarkopenię.

Szczególnie interesujące jest to, że koszatniczki mają unikalną budowę insuliny, co czyni je naturalnym modelem do badań nad cukrzycą i jej powikłaniami. Ich organizm wykazuje niższą aktywność insuliny niż u innych ssaków, przez co są bardziej podatne na zaburzenia metabolizmu węglowodanów przy niewłaściwej diecie.

Co odkryli naukowcy?

W badaniu opublikowanym w lutym 2025 roku w czasopiśmie Frontiers in Aging zespół hiszpańskich i włoskich naukowców przebadał 96 zdrowych koszatniczek w różnym wieku - od młodych (6 miesięcy) po bardzo stare (6-7 lat). Wykorzystując tomografię komputerową, zmierzyli objętość mięśni i kości w przednich i tylnych kończynach zwierząt.

Wyniki były jednoznaczne. Wraz z wiekiem koszatniczki traciły masę mięśniową, przy czym tylne kończyny były dotknięte znacznie bardziej niż przednie. To odzwierciedla sytuację u ludzi, gdzie mięśnie nóg (zawierające więcej włókien typu II, czyli szybkokurczliwych) degradują szybciej niż mięśnie ramion.

Zaskakujące różnice między płciami

Jednym z najciekawszych odkryć były różnice między samcami a samicami. Choć obie płcie traciły mięśnie z wiekiem, przebieg tego procesu był odmienny. Samice zaczynały tracić masę mięśniową wcześniej - już w młodym wieku dorosłym - ale wolniej. Samce natomiast dłużej utrzymywały masę mięśniową, ale gdy już zaczęli ją tracić w starszym wieku, spadek był bardziej dramatyczny.

Naukowcy tłumaczą to różnicami hormonalnymi. Wyższy poziom testosteronu u młodych samców działa anabolicznie, wspierając syntezę białek mięśniowych i opóźniając początek sarkopenii. Samice, pozbawione tej hormonalnej ochrony, zaczynają tracić masę mięśniową wcześniej. U starszych samic (powyżej 4-5 lat) dodatkowym czynnikiem może być spadek poziomu estrogenów związany ze starzeniem się układu rozrodczego

Paradoks przednich kończyn

Szczególnie intrygujące okazały się wyniki dotyczące kości. O ile w tylnych kończynach masa kostna spadała wraz z wiekiem (zgodnie z oczekiwaniami), o tyle w przednich kończynach samców zaobserwowano zjawisko odwrotne - kości wzmacniały się z wiekiem.

Wyjaśnienie tego paradoksu leży w prawie Wolffa - zasadzie mówiącej, że kości adaptują się do obciążeń mechanicznych. Przednie łapy koszatniczek są intensywnie wykorzystywane do kopania, zbierania pożywienia i interakcji społecznych (w tym obronnych). Ta ciągła stymulacja mechaniczna pobudza przebudowę kostną i przeciwdziała naturalnej degradacji. To ważna wskazówka dla medycyny - aktywność fizyczna może hamować utratę masy kostnej nawet w podeszłym wieku.

Co to oznacza dla opiekunów koszatniczek?

Choć badanie było prowadzone w kontekście modelowania chorób ludzkich, jego wyniki mają bezpośrednie przełożenie na opiekę nad koszatniczkami domowymi. Starsze zwierzęta - szczególnie te powyżej 4-5 lat - są narażone na stopniową utratę masy mięśniowej i kostnej, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka złamań.

Aktywność fizyczna

Badania jednoznacznie pokazują, że ruch jest kluczowy. Koszatniczki, które mogą biegać w kołowrotku, wspinać się i kopać, utrzymują lepszą kondycję mięśniowo-szkieletową. Szczególnie ważne jest zapewnienie możliwości kopania i manipulowania przedmiotami przednimi łapami - właśnie ta aktywność chroni kości przed degradacją.

Warto zadbać o przestronne terrarium z wieloma poziomami, półkami do wspinaczki i materiałem do kopania (np. kokosowym podłożem).

Dieta a zdrowie kości

Koszatniczki są wyjątkowo wrażliwe na niewłaściwą dietę. Ich unikalny metabolizm sprawia, że nadmiar cukrów szybko prowadzi do hiperglikemii, hiperinsulinemii, a w konsekwencji do cukrzycy i zaćmy. Ale niewłaściwa dieta wpływa też na kości - badania u ludzi pokazują, że cukrzyca typu II jest czynnikiem ryzyka osteoporozy.

Podstawą diety koszatniczek powinno być siano wysokiej jakości, uzupełnione o suszone zioła i niewielkie ilości warzyw. Należy bezwzględnie unikać owoców, rodzynek i innych słodkich przysmaków. Warto też rozważyć suplementację witaminy D, która odgrywa kluczową rolę w metabolizmie wapnia i zdrowiu kości.

Obserwacja starszych zwierząt

U koszatniczek powyżej 4. roku życia warto zwracać uwagę na subtelne oznaki problemów mięśniowo-szkieletowych: niechęć do wspinaczki, trudności z utrzymaniem równowagi, zmniejszoną aktywność, a także widoczny zanik mięśni (szczególnie w tylnych kończynach). Regularne ważenie pozwala wykryć utratę masy ciała, która może świadczyć o chorobie.

Perspektywy badawcze

Badanie hiszpańsko-włoskiego zespołu to dopiero początek. Koszatniczka jako model osteosarkopenii otwiera nowe możliwości dla nauki. W przeciwieństwie do myszy transgenicznych, koszatniczki rozwijają te schorzenia naturalnie, co lepiej odzwierciedla sytuację u ludzi.
Naukowcy planują dalsze badania nad biomarkerami wczesnego wykrywania osteosarkopenii oraz nad wpływem diety i aktywności fizycznej na przebieg choroby. Szczególnie obiecujące są badania nad związkiem między mikrobiotą jelitową a zdrowiem kości i mięśni - to obszar, który może przynieść przełomowe odkrycia zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt.
Warto podkreślić, że koszatniczka to nie tylko model do badań. To żywe, inteligentne stworzenie, które zasługuje na najlepszą możliwą opiekę. Wiedza zdobywana w laboratoriach może i powinna przekładać się na lepsze życie koszatniczek domowych - i odwrotnie, obserwacje opiekunów mogą inspirować nowe kierunki badań.

Źródła naukowe

1. Gallo-Soljancic P, De Stefano ME, Lucas-Ochoa AM, et al. (2025). Age- and sex-related development of osteosarcopenia in the aging Octodon degus rodent model. Frontiers in Aging, 6:1486670. doi:10.3389/fragi.2025.1486670
2. Cuenca-Bermejo L, Pizzichini E, Gonzalez-Cuello AM, et al. (2020). Octodon degus: a natural model of multimorbidity for ageing research. Ageing Research Reviews, 64:101204. doi:10.1016/j.arr.2020.101204
3. Hurley MJ, Deacon RMJ, Beyer K, et al. (2018). The long-lived Octodon degus as a rodent drug discovery model for Alzheimers and other age-related diseases. Pharmacology & Therapeutics, 188:36-44. doi:10.1016/j.pharmthera.2018.03.001
4. Nishi M, Steiner DF. (1990). Cloning of complementary DNAs encoding islet amyloid polypeptide, insulin, and glucagon precursors from a New World rodent, the degu, Octodon degus. Molecular Endocrinology, 4(8):1192-1198. doi:10.1210/mend-4-8-1192
5. Fagundes Belchior G, Kirk B, Da Pereira Silva EA, Duque G. (2020). Osteosarcopenia: beyond age-related muscle and bone loss. European Geriatric Medicine, 11(5):715-724. doi:10.1007/s41999-020-00355-6
6. Tarragon E, Lopez D, Estrada C, et al. (2013). Octodon degus: a model for the cognitive impairment associated with Alzheimers disease. CNS Neuroscience & Therapeutics, 19(9):643-648. doi:10.1111/cns.12125
7. Papachristou NI, Blair HC, Kypreos KE, et al. (2021). Exercise and Nutrition Impact on Osteoporosis and Sarcopenia-The Incidence of Osteosarcopenia: A Narrative Review. Nutrients, 13(12):4499. doi:10.3390/nu13124499
8. Edwards MS. (2009). Nutrition and behavior of degus (Octodon degus). Veterinary Clinics of North America: Exotic Animal Practice, 12(2):237-253. doi:10.1016/j.cvex.2009.01.003