Problemy z łączeniem koszatniczek

Kiedy nie łączyć?

Nie każde połączenie ma szansę się udać - czasem porażka nie wynika z błędu człowieka, a z niekompatybilności osobników. Warto znać sytuacje, w których ryzyko niepowodzenia jest szczególnie wysokie:

Sytuacje niewskazane:
Oba osobniki są dorosłe i tej samej płci (zwłaszcza samce): Samce po osiągnięciu dojrzałości płciowej (ok. 6 mies.) wykazują silne zachowania terytorialne i dominacyjne. Im później są łączone, tym większe ryzyko agresji.

• Jeden osobnik był długo samotny: Długotrwała izolacja społeczna prowadzi do spadku tolerancji i zwiększonej reaktywności na stresory.
• Nowy osobnik ma zupełnie inny zapach kolonii: Koszatniczki rozpoznają członków grupy głównie po zapachu, a obecność innego „profilu zapachowego” może być traktowana jako obecność obcego intruza.
• Wysoki poziom stresu: Choroba, rekonwalescencja, zbyt częste zmiany w otoczeniu - to wszystko obniża próg tolerancji.

Czym różni się niewinna bójka od realnego zagrożenia?

Koszatniczki, jak wiele gryzoni społecznych, testują granice i ustalają hierarchię poprzez interakcje fizyczne, które nie zawsze są od razu oznaką wrogości. Problemem jest intensywność, częstotliwość i jednostronność tych zachowań.

Zachowanie	Niewinna interakcja	Poważna agresja
Warczenie, pomrukiwanie	krótkie, jednostajne	głośne, długo trwające, podczas gonitwy
Gonitwy	krótkie, zamienne role	długie pościgi, jedna strona zawsze ucieka
Wspinanie się na grzbiet	test dominacji	trwałe, z gryzieniem i krzykiem
Gryzienie	brak rany, jednorazowe	rany, krwawienie, powtarzalność
Piski	pojedyncze, ciche	seria krzyków, wysokie tony

Badania wskazują, że osobniki pozbawione kontaktu rodzicielskiego we wczesnym okresie życia wykazują zmiany behawioralne, w tym zwiększoną reaktywność i trudności w adaptacji społecznej (Braun et al., 2003; Colonnello et al., 2011).

Jak rozpoznać trwałą niezgodność?

Niektóre osobniki po prostu nie chcą dzielić przestrzeni - nawet przy zachowaniu wszystkich reguł łączenia. Oto znaki, że sytuacja nie zmierza ku poprawie:

• minęło więcej niż 10-14 dni próbnych spotkań, a osobniki nadal nie mogą przebywać obok siebie bez gonitw;
• jeden z osobników ma trwałą zmianę zachowania - np. chowa się, przestaje jeść, nie śpi spokojnie;
• nie występują żadne zachowania afiliacyjne: wspólne leżenie, wzajemne czyszczenie, wspólne jedzenie.

Z punktu widzenia etologii - to objawy społecznej dezintegracji, a dalsze próby łączenia będą powodować przewlekły stres, mogący skutkować nawet zachowaniami autoagresywnymi.

Znaczenie zapachów - czy przeniesienie może wywołać konflikt?

Zapachy są podstawowym narzędziem komunikacji u koszatniczek. Każda grupa ma swój unikalny „profil zapachowy”, składający się z moczu, wydzielin z gruczołów i feromonów kontaktowych.

Badania pokazują, że osobniki wykazują reakcje neofobiczne i unikające wobec osobników o obcym profilu zapachowym (Márquez et al., 2015), a intensywność znakowania moczem zmienia się w obecności zapachów innych osobników (Kleiman, 1975).

Może to prowadzić do:

• agresji przekierowanej - np. osobnik A zostaje pogryziony przez osobnika B, bo pachnie jak nieznajomy C;
• konfliktów w dotychczas zgodnej parze, jeśli wprowadzono elementy z innej grupy bez neutralizacji zapachów (np. miska, piasek).

Wnioski i rekomendacje

Łączenie koszatniczek to proces, który musi przebiegać z poszanowaniem ich biologii i psychologii społecznej. Kluczem nie jest szybkie osiągnięcie celu, lecz minimalizowanie ryzyka i obserwacja sygnałów.

Zalecenia praktyczne:

• Zawsze używaj neutralnego terenu - nie klatki należącej do któregoś z osobników.
• Wymieniaj piasek i elementy zapachowe przed pierwszym spotkaniem, by wyrównać profil zapachowy.
• Zawsze nadzoruj pierwsze interakcje. Nawet jeśli wyglądają niewinnie - zła interpretacja jednej interakcji może skutkować walką.
• Nie łącz osobników w stresie - np. po chorobie, transporcie, w nowym środowisku.
• Jeśli nie dochodzi do poprawy przez 2-3 tygodnie - rozważ alternatywne rozwiązanie, np. sąsiednie klatki i towarzystwo przez kraty.

Bibliografia

1. Braun, K., Kremz, P., Wetzel, W., Wagner, T., & Poeggel, G. (2003). Influence of parental deprivation on the behavioral development in Octodon degus: Modulation by maternal vocalizations. Developmental Psychobiology, 42(3), 237-245.
2. Colonnello, V., Iacobucci, P., Fuchs, T., Newberry, R. C., & Panksepp, J. (2011). Octodon degus: A useful animal model for social-affective neuroscience research: Basic description of separation distress, social attachments and play. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 35(9), 1854-1863.
3. Ebensperger, L. A., & Hurtado, M. J. (2005). Seasonal changes in the time budget of degus, Octodon degus. Behaviour, 142(1), 91-112.
4. Ebensperger, L. A., Chesh, A. S., Castro, R. A., Ortiz Tolhuysen, L., Quirici, V., Burger, J. R., & Hayes, L. D. (2009). Instability rules social groups in the communal breeder rodent Octodon degus. Ethology, 115(6), 540-554.
5. Kleiman, D. G. (1975). The effects of exposure to conspecific urine on urine-marking in male and female degus (Octodon degus). Behavioral Biology, 14(4), 519-526.
6. Márquez, N., Martínez-Harms, J., Vásquez, R. A., & Mpodozis, J. (2015). Early olfactory environment influences social behaviour in adult Octodon degus. PLOS ONE, 10(2), e0118018.