Minimalna przestrzeń dla świnek morskich

Problem rynkowy

Większość klatek sprzedawanych w sklepach zoologicznych jako przeznaczone dla świnek morskich nie spełnia nawet minimalnych wymogów dobrostanu tych zwierząt. Paradoksalnie, świnki morskie są jednymi z największych gryzoni utrzymywanych jako zwierzęta towarzyszące, a oferowane im powierzchnie są jedynie nieznacznie większe niż te przeznaczone dla znacznie mniejszych chomików czy myszoskoczków.

Specyfika gatunkowa

W odróżnieniu od wielu innych gryzoni, świnki morskie nie wspinają się i nie potrafią wykorzystywać przestrzeni wertykalnej. Ich morfologia nie pozwala na przemieszczanie się między poziomami poprzez skakanie, co oznacza, że są zwierzętami całkowicie naziemnymi i zależą wyłącznie od dostępnej powierzchni podłogi. Co więcej, charakterystyczne dla tego gatunku zachowania takie jak „popcorning” (radosne podskoki) i „zoomies” (spontaniczne biegi) wymagają odpowiednio długiej, nieprzerwanej trasy do przemieszczania się.

Z tego względu piętra, rampy i platformy, choć mogą stanowić wzbogacenie środowiska, nie mogą być wliczane do minimalnej powierzchni użytkowej. Każda kalkulacja przestrzeni życiowej musi opierać się wyłącznie na powierzchni podstawowej klatki.

Ekologia i etologia dzikiej świnki morskiej

Pochodzenie i habitat naturalny

Udomowiona świnka morska (Cavia porcellus) wywodzi się od dzikiego gatunku Cavia tschudii (świnka andyjska/górska), występującego w Peru, północnym Chile, Boliwii i północno-zachodniej Argentynie. Wcześniejsze przypuszczenia o pochodzeniu od Cavia aperea zostały obalone przez badania molekularne. Gatunki te zamieszkują rozległe tereny Ameryki Południowej, od Kolumbii i Wenezueli po północną Argentynę, występując na wysokościach od poziomu morza aż do 5000 metrów n.p.m. w Andach. Ich siedliska obejmują wilgotne łąki, sawanny, obszary skaliste oraz obrzeża lasów, przy czym preferują tereny z gęstą roślinnością naziemną zapewniającą schronienie przed drapieżnikami.

Terytorium naturalne

Badania Ashera, de Oliveiry i Sachsera opublikowane w 2004 roku w Journal of Mammalogy, prowadzone nad dzikimi populacjami spokrewnionego gatunku Cavia aperea, dostarczyły fundamentalnych danych na temat przestrzennej organizacji życia tych zwierząt. Badania terenowe wskazują, że dzikie świnki morskie przemieszczają się po terytoriach liczących setki metrów kwadratowych, w zależności od gatunku i dostępności zasobów. Samce zajmują terytoria nawet dwukrotnie większe niż samice, a ich areały zazwyczaj pokrywają się z terytoriami partnerek. Optymalne siedliska znajdują się w pobliżu zbiorników wodnych i obejmują zarówno gęste zarośla zapewniające schronienie, jak i otwarte przestrzenie trawiaste służące żerowaniu.

Dokument RSPCA dotyczący dobrostanu świnek morskich cytuje dodatkowo dane wskazujące, że dzikie świnki morskie mogą poruszać się po terytoriach o powierzchni sięgającej nawet 1500 metrów kwadratowych. Choć oczywiście nie jest możliwe ani konieczne odtworzenie takich warunków w środowisku domowym, dane te uświadamiają skalę dysproporcji między naturalnymi potrzebami gatunku a tym, co oferują komercyjne klatki.

Struktura społeczna

Dzikie świnki morskie żyją w małych grupach rodzinnych składających się zazwyczaj z jednego samca oraz jednej do dwóch samic wraz z młodymi. Areały poszczególnych grup nieznacznie na siebie nachodzą. Hierarchia społeczna jest wyraźnie zarysowana, jednak poziom agresji pozostaje stosunkowo niski w porównaniu z innymi gryzoniami. Samce znakują teren przy pomocy gruczołów zapachowych, ale rzadko bronią ściśle określonych granic terytorialnych - częściej znakują same partnerki i bronią do nich dostępu.

Ta naturalna struktura społeczna ma bezpośrednie implikacje dla utrzymywania zwierząt w niewoli. Zarówno izolacja społeczna, jak i zbyt mała przestrzeń uniemożliwiająca utrzymanie odpowiedniego dystansu między osobnikami prowadzą do chronicznego stresu i zaburzeń behawioralnych.

Konsekwencje niewystarczającej przestrzeni

Stres i zachowania stereotypowe

Badania prowadzone przez grupę Norberta Sachsera na Uniwersytecie w Münster przez kilka dekad systematycznie dokumentowały związki między warunkami środowiskowymi a fizjologicznymi i behawioralnymi wskaźnikami stresu u świnek morskich. Nieodpowiednia przestrzeń życiowa prowadzi do podwyższonego poziomu glikokortykoidów, czyli hormonów stresu, które można mierzyć zarówno we krwi, jak i w odchodach zwierząt.

Chroniczny stres wynikający z ograniczonej przestrzeni manifestuje się również w postaci zachowań stereotypowych. NC3Rs (National Centre for the Replacement, Refinement & Reduction of Animals in Research) wskazuje, że brak materiału do żerowania może prowadzić do trichofagii, czyli kompulsyjnego zjadania włosów - własnych lub współlokatorów. Co paradoksalne, zwierzęta utrzymywane w zbyt małej przestrzeni często wykazują zmniejszoną aktywność lokomotoryczną, jakby rezygnowały z prób poruszania się w środowisku, które i tak nie pozwala na realizację naturalnych wzorców zachowań.

Badania wskazują, że zmniejszone spożycie pokarmu jest wiarygodnym wskaźnikiem stresu u świnek morskich, niezależnie od jego źródła. Zwierzęta pozbawione możliwości ucieczki i schronienia jedzą mniej, co z czasem prowadzi do dalszych problemów zdrowotnych.

Pododermatitis

Jedną z najczęstszych patologii związanych z nieodpowiednią przestrzenią jest zapalenie skóry podeszwy stóp, znane jako pododermatitis lub potocznie „bumblefoot”. Schorzenie to rozpoczyna się od łagodnego stanu zapalnego i może postępować aż do głębokich owrzodzeń z zajęciem kości, co w skrajnych przypadkach wymaga amputacji kończyny lub eutanazji.

Według literatury weterynaryjnej, do kluczowych czynników ryzyka należy ograniczona przestrzeń klatki hamująca naturalne zachowania lokomotoryczne. Gdy świnka morska nie ma możliwości swobodnego poruszania się, spędza większość czasu w pozycji siedzącej lub leżącej, co prowadzi do punktowego, długotrwałego obciążenia tych samych obszarów stóp. Brak aktywności fizycznej sprzyja również otyłości, która dodatkowo zwiększa nacisk na delikatne poduszki stóp.

Czasopismo Veterinary Practice w artykule z 2022 roku podkreśla, że pododermatitis jest problemem „szczególnie wynikającym ze złych praktyk hodowlanych” i jest najczęściej spotykane u zwierząt trzymanych na siatkowych lub szorstkich podłożach oraz w klatkach niewystarczającej wielkości. Schorzenie to jest jednym z najczęstszych powodów wizyt świnek morskich u lekarzy weterynarii specjalizujących się w egzotykach.

Otyłość i choroby metaboliczne

Świnki morskie pozbawione możliwości swobodnego poruszania się są wysoce podatne na rozwój otyłości i związanych z nią schorzeń metabolicznych. Badania wskazują, że brak ruchu prowadzi do chorób sercowo-naczyniowych, zwiększonego ryzyka cukrzycy, sztywności stawów oraz zaburzeń funkcji przewodu pokarmowego.

Ten ostatni aspekt jest szczególnie istotny ze względu na specyfikę układu trawiennego świnek morskich. Jako zwierzęta przystosowane do ciągłego przetwarzania pokarmu bogatego w włókno, świnki morskie posiadają bardzo długi przewód pokarmowy wymagający stałej perystaltyki. Ruch fizyczny stymuluje pracę jelit, a jego brak może prowadzić do zastoju treści pokarmowej, wzdęć i w konsekwencji do stanów zagrożenia życia.

Konflikty w grupie

Niewystarczająca przestrzeń w grupach świnek morskich prowadzi do nasilenia konfliktów społecznych. Zwierzęta żyjące w zbyt ciasnych warunkach nie mają możliwości utrzymania odpowiedniego dystansu od współlokatorów, co skutkuje wzrostem agresji i walkami o dostęp do zasobów takich jak siano, woda czy miejsca odpoczynku.

Szczególnie problematyczna jest sytuacja osobników podporządkowanych w hierarchii grupowej. W naturalnych warunkach zwierzę o niższej randze może po prostu odsunąć się od dominanta na bezpieczną odległość. W zbyt małej klatce taka ucieczka jest niemożliwa, co prowadzi do chronicznego stresu i może skutkować rozpadem więzi społecznych - nawet wieloletnie, zżyte pary potrafią zacząć się bić, gdy przestrzeń staje się niewystarczająca.

Wytyczne organizacji zajmujących się dobrostanem i przepisy prawne

Przegląd międzynarodowych standardów

Różne organizacje zajmujące się dobrostanem zwierząt oraz systemy prawne poszczególnych krajów formułują odmienne, choć zbieżne w ogólnym kierunku, wymagania dotyczące minimalnej przestrzeni dla świnek morskich.

Amerykańska Humane Society zaleca dla dwóch świnek morskich minimum 0,7 m² (7,5 sq ft), preferując 1,0 m² (10,5 sq ft). Dla trzech świnek minimum wynosi 1,0 m², preferowane 1,2 m². Dla czterech świnek minimum to 1,2 m².

Brytyjska RSPCA określa minimum dla dwóch świnek na 0,72 metra kwadratowego (co odpowiada klatce 120 na 60 centymetrów), z dodaniem około 30 cm długości klatki za każde kolejne zwierzę. Należy jednak podkreślić, że organizacja traktuje te wymiary jako absolutne minimum wymagające codziennego, nadzorowanego wybiegu poza klatką.

Niemiecka Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT) prezentuje bardziej restrykcyjne podejście, zalecając dla grupy od dwóch do czterech świnek morskich powierzchnię co najmniej 2 metrów kwadratowych, z dodatkowymi 0,5 metra kwadratowego na każde kolejne zwierzę powyżej czterech.

Szwajcaria jako wzór prawny

Szwajcarskie prawo o ochronie zwierząt (Tierschutzverordnung) jest najbardziej restrykcyjne w Europie i prawdopodobnie na świecie jeśli chodzi o regulacje dotyczące utrzymywania małych zwierząt towarzyszących. W przeciwieństwie do większości krajów, gdzie wytyczne mają charakter rekomendacji, w Szwajcarii wymogi dotyczące świnek morskich są prawnie wiążące i egzekwowane.

Prawo szwajcarskie zabrania samotnego utrzymywania świnek morskich, uznając je za zwierzęta społeczne, które cierpią w izolacji. Każda świnka morska musi mieć towarzysza własnego gatunku. Minimalna powierzchnia dla pary utrzymywanej wewnątrz pomieszczeń wynosi od 1,5 do 2 metrów kwadratowych, natomiast przy utrzymywaniu na zewnątrz wymóg wzrasta do co najmniej 4 metrów kwadratowych. Dodatkowo przepisy nakazują zapewnienie odpowiedniej liczby kryjówek, struktur do chowania się oraz właściwego podłoża.

Naruszenie tych przepisów podlega karom finansowym, a właściciel może otrzymać nakaz poprawy warunków utrzymywania zwierząt pod groźbą ich odebrania. System ten, choć może wydawać się drobiazgowy, funkcjonuje w praktyce i znacząco podniósł standardy utrzymywania świnek morskich w tym kraju. Co ciekawe, ponieważ jedna świnka morska zazwyczaj przeżywa drugą, w Szwajcarii powstały nawet usługi „wypożyczania” tymczasowych towarzyszy dla osieroconych zwierząt, aby ich właściciele nie musieli wchodzić w niekończący się cykl dokupywania kolejnych par.

Niemcy i wytyczne TVT

Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz e.V. (TVT), czyli niemieckie stowarzyszenie weterynarzy zajmujących się ochroną zwierząt, opublikowało szczegółowe wytyczne (Merkblatt nr 159) dotyczące utrzymywania świnek morskich. Dokument ten stwierdza wprost, że dla stałego utrzymywania dwóch do czterech świnek morskich należy zapewnić powierzchnię podłogi wynoszącą co najmniej 2 metry kwadratowe, a dla każdego dodatkowego zwierzęcia powierzchnia musi zostać zwiększona o co najmniej 0,5 metra kwadratowego.

Wytyczne TVT mają w Niemczech szczególne znaczenie prawne. Niemieckie sądy administracyjne wielokrotnie orzekały, że merkblatty TVT stanowią miarodajne źródło przy ocenie spełnienia wymogów paragrafu 2 niemieckiej ustawy o ochronie zwierząt (Tierschutzgesetz). Oznacza to, że choć same wytyczne nie są ustawą, służą jako punkt odniesienia przy rozstrzyganiu sporów dotyczących warunków utrzymywania zwierząt.

Wielka Brytania i podejście RSPCA

RSPCA, jako największa i najstarsza organizacja zajmująca się dobrostanem zwierząt w Wielkiej Brytanii, zaleca dla dwóch świnek morskich minimum 120 na 60 centymetrów, co daje 0,72 metra kwadratowego. Organizacja wyraźnie zastrzega jednak, że jest to absolutne minimum wymagające codziennego, nadzorowanego wybiegu, że większa przestrzeń jest zawsze lepsza oraz że wymiary te nie obejmują miejsca zajętego przez wyposażenie takie jak domki, poidła czy miski.

Wiele brytyjskich organizacji ratowniczych stosuje w praktyce wyższe standardy niż oficjalne minimum RSPCA. Powszechne jest wymaganie minimum 150 na 60 centymetrów dla dwóch świnek, a niektóre schroniska odmawiają adopcji zwierząt do klatek mniejszych niż 180 na 60 centymetrów.

Polska - brak oficjalnych wytycznych

W Polsce brakuje oficjalnych wytycznych weterynaryjnych dotyczących minimalnej przestrzeni dla świnek morskich. W praktyce funkcjonują dwa równoległe standardy. Sklepy zoologiczne i producenci klatek często przedstawiają wymiary 80 na 50 centymetrów jako wystarczające dla jednej świnki morskiej, a 100 na 50 centymetrów dla dwóch - wartości te są kilkukrotnie niższe niż zalecenia jakiejkolwiek poważnej organizacji dobrostanowej.

Z kolei w środowisku pasjonatów i organizacji zajmujących się pomocą świnkom morskim przyjął się standard około 0,7 metra kwadratowego dla pary (odpowiadający klatce 120 na 60 centymetrów), z dodatkiem 0,3 metra kwadratowego na każde kolejne zwierzę.

Warto podkreślić, że odpowiedzialne organizacje takie jak SPŚM, jak i Lab Rescue wyraźnie zaznaczają konieczność regularnych wybiegów poza klatką jako uzupełnienie minimalnej powierzchni. Jest to podejście spójne z rekomendacjami RSPCA, które również traktują wymiar 120 na 60 centymetrów jako minimum wymagające codziennej kompensacji ruchowej. Niestety informacja o konieczności wybiegów często gubi się przy dalszym przekazywaniu tych zaleceń - w postach na grupach hobbystycznych, w sklepach zoologicznych czy na forach internetowych pozostaje już tylko sam wymiar klatki, bez kluczowego kontekstu.

Uzasadnienie naukowe dla poszczególnych wielkości grup

Dwie świnki morskie

Dla pary świnek morskich rekomendowane minimum wynosi 1,0 metra kwadratowego, co odpowiada na przykład klatce o wymiarach 150 na 70 centymetrów lub 140 na 70 centymetrów. Optymalna powierzchnia mieści się w przedziale od 1,5 do 2,0 metrów kwadratowych.

Para świnek morskich stanowi podstawową jednostkę społeczną tego gatunku i wymaga przestrzeni pozwalającej na niezależny odpoczynek, jedzenie i eksplorację. Każde zwierzę potrzebuje własnej kryjówki wyposażonej w dwa wyjścia, co zabezpiecza przed blokowaniem przez drugiego osobnika. Długość wolnej trasy biegu powinna wynosić minimum 1,5 do 2 metrów, aby umożliwić realizację naturalnych wzorców lokomocji.

Układ przestrzenny klatki dla dwóch świnek powinien obejmować co najmniej dwie kryjówki, wydzieloną strefę żerowania z sianem i warzywami, strefę z poidłem oraz wolną przestrzeń do biegu. Powierzchnia 0,72 metra kwadratowego zalecana przez RSPCA jako absolutne minimum jest w praktyce zbyt mała dla stałego utrzymywania bez regularnego, codziennego wybiegu i powinna być traktowana jedynie jako rozwiązanie tymczasowe.

Trzy świnki morskie

Dla grupy trzech świnek morskich rekomendowane minimum wynosi 1,5 metra kwadratowego, na przykład w klatce o wymiarach 180 na 80 centymetrów lub 200 na 75 centymetrów. Powierzchnia optymalna to od 2,0 do 2,5 metrów kwadratowych.

Trzy osobniki tworzą znacznie bardziej złożoną dynamikę grupową niż para. W każdej grupie trzech świnek jedna zazwyczaj zajmuje najniższą pozycję w hierarchii i musi mieć możliwość odsunięcia się od dwóch pozostałych jednocześnie. Wymaga to nie tylko większej powierzchni, ale także przemyślanego rozmieszczenia kryjówek i punktów dostępu do zasobów.
Większa liczba punktów dostępu do siana, wody i warzyw zapobiega sytuacjom, w których dominujący osobnik blokuje słabszym współlokatorem dostęp do jedzenia czy picia. Dla grupy trzech świnek zaleca się minimum trzy kryjówki o odpowiedniej wielkości, rozmieszczone w różnych częściach klatki.

Warto zauważyć, że dynamika grupy zależy również od płci jej członków. Grupa składająca się z jednego samca i dwóch samic może wymagać więcej przestrzeni ze względu na terytorialne zachowania samca. Grupa trzech samic tworzy zazwyczaj stabilniejszą hierarchię, ale nadal wymaga odpowiedniej przestrzeni. Grupa trzech samców jest kombinacją trudną i ryzykowną, wymagającą szczególnie dużej powierzchni i wielu kryjówek, przy czym nawet wtedy sukces nie jest gwarantowany.

Cztery świnki morskie

Dla czterech świnek morskich rekomendowane minimum wynosi 2,0 metry kwadratowe, odpowiadające na przykład klatce 200 na 100 centymetrów lub 250 na 80 centymetrów. Optymalna powierzchnia to od 2,5 do 3,0 metrów kwadratowych.

Cztery osobniki zbliżają się do struktury naturalnej grupy rodzinnej, obserwowanej u dzikich świnek morskich. Złożona hierarchia w takiej grupie wymaga przestrzeni pozwalającej na unikanie konfliktów bez konieczności bezpośredniej konfrontacji. Zaleca się minimum cztery kryjówki i dwa oddzielne punkty dostępu do siana, tak aby żadne zwierzę nie mogło zmonopolizować dostępu do pożywienia.

W większych grupach szczególnego znaczenia nabiera również zapewnienie alternatywnych tras przemieszczania się. Klatka powinna być tak zaprojektowana, aby zwierzę mogące przemieścić się z punktu A do punktu B miało do wyboru więcej niż jedną drogę, co pozwala unikać konfrontacji z osobnikami blokującymi przejście.

Zgodnie ze wzorem obliczeniowym TVT, dla czterech świnek podstawowa powierzchnia 2,0 metrów kwadratowych mieści się jeszcze w przedziale „od dwóch do czterech”, więc nie wymaga dodatkowej przestrzeni. Dopiero piąta świnka morska wymaga zwiększenia powierzchni o 0,5 metra kwadratowego, do łącznej wartości 2,5 metra kwadratowego.

Znaczenie kształtu i układu klatki

Długość jako kluczowy parametr

Świnki morskie poruszają się głównie wzdłuż jednej osi, biegnąc krótkimi, gwałtownymi sprintami przeplatanymi okresami spokojnego chodzenia i żerowania. Badania behawioralne wskazują, że minimalna długość wolnej, nieprzerwanej trasy biegu powinna wynosić od 1,5 do 2 metrów. Klatka o powierzchni 1 metra kwadratowego, ale wymiarach 100 na 100 centymetrów, będzie znacznie mniej odpowiednia niż klatka o tej samej powierzchni, ale wymiarach 150 na 67 centymetrów.

Z tego powodu klatki kwadratowe są mniej optymalne niż prostokątne. Zalecany stosunek boków wynosi minimum 2:1, a optymalnie 3:1. Długa, wąska klatka lepiej odpowiada naturalnym wzorcom poruszania się świnek morskich niż krótka i szeroka o tej samej powierzchni.

Organizacja przestrzeni wewnętrznej

Optymalne rozmieszczenie elementów w klatce powinno uwzględniać naturalne zachowania świnek morskich. Strefa odpoczynku z kryjówkami powinna być oddalona od strefy żywienia, co odpowiada naturalnemu podziałowi przestrzeni obserwowanemu u dzikich osobników. Strefa żerowania z sianem i warzywami najlepiej sprawdza się w centralnej części klatki, gdzie wszystkie zwierzęta mają do niej równy dostęp.

Świnki morskie mają tendencję do wybierania jednego miejsca jako strefy wydalania, zazwyczaj w jednym z rogów klatki. Można to wykorzystać, umieszczając tam kuwetę lub dodatkową warstwę chłonnego podłoża. Pozostała przestrzeń powinna być możliwie wolna, tworząc nieprzerwany korytarz do biegu wzdłuż całej długości klatki.

Kwestia pięter i poziomów

Piętra, platformy i rampy stanowią wartościowe wzbogacenie środowiska i mogą zwiększać użyteczną przestrzeń klatki, jednak nie mogą być wliczane do minimalnej wymaganej powierzchni. Wynika to z kilku powodów związanych z biologią i zachowaniem świnek morskich.

Po pierwsze, świnki morskie mają słaby wzrok i bardzo ograniczoną percepcję głębi, co sprawia że poruszanie się po rampach i platformach jest dla nich stresujące i wiąże się z ryzykiem upadku. Po drugie, nawet najłagodniejsze rampy wymagają wysiłku fizycznego, który starsze lub chore zwierzęta mogą nie być w stanie podjąć. Po trzecie, świnki morskie nie wykorzystują przestrzeni wertykalnej instynktownie - muszą się tego nauczyć, a wiele osobników nigdy nie zaakceptuje pięter jako pełnowartościowej przestrzeni życiowej.

Jeśli klatka ma być wyposażona w piętra, rampy muszą być łagodne (nachylenie maksymalnie 30 stopni), zabezpieczone bokami uniemożliwiającymi spadnięcie oraz pokryte antypoślizgowym materiałem. Wysokość platformy nie powinna przekraczać 15 do 20 centymetrów, aby ewentualny upadek nie skutkował poważnymi obrażeniami.

Krytyka standardów komercyjnych

Typowe klatki dostępne w sklepach

Większość klatek sprzedawanych w polskich sklepach zoologicznych jako przeznaczone dla świnek morskich, ma wymiary drastycznie odbiegające od jakichkolwiek rozsądnych standardów dobrostanu. Najpopularniejsze modele to klatki o wymiarach 80 na 50 centymetrów (0,4 metra kwadratowego) oraz 100 na 50 centymetrów (0,5 metra kwadratowego). Obie te wielkości są zdecydowanie zbyt małe nawet dla pojedynczej świnki morskiej, nie mówiąc o parze czy większej grupie.

Klatki o wymiarach 120 na 60 centymetrów (0,72 metra kwadratowego), które RSPCA określa jako absolutne minimum dla dwóch świnek (Pod warunkiem codziennych wybiegów) , są w polskich sklepach stosunkowo rzadkie i często prezentowane jako „duże” lub „premium”. W rzeczywistości nawet ta wielkość jest niewystarczająca bez zapewnienia codziennego wybiegu poza klatką.

Przyczyny problemu

Problem zbyt małych klatek wynika z kilku czynników. Producenci kierują się przede wszystkim ekonomią produkcji i transportu - mniejsza klatka jest tańsza w wytworzeniu i łatwiejsza w dystrybucji. Sklepy preferują produkty zajmujące mniej miejsca na półkach. Klienci często nie dysponują wiedzą pozwalającą na krytyczną ocenę oferowanych produktów i zakładają, że skoro klatka jest sprzedawana jako przeznaczona dla świnek morskich, to musi być dla nich odpowiednia.

Dodatkowo, brak prawnych regulacji określających minimalne wymiary klatek dla zwierząt towarzyszących w większości krajów, w tym w Polsce, sprawia że producenci nie mają zewnętrznej motywacji do oferowania większych produktów.

Alternatywne rozwiązania

Opiekunowie świnek morskich świadomi potrzeb swoich zwierząt często sięgają po alternatywne rozwiązania.

Najpopularniejszą opcją są klatki modułowe C&C (Cubes & Coroplast), składające się z metalowych kratek połączonych plastikowymi łącznikami oraz podstawy wykonanej z karbowanego plastiku. System ten pozwala na budowanie klatek o dowolnych wymiarach i kształtach, dopasowanych do dostępnej przestrzeni i liczby zwierząt.

Innym rozwiązaniem są stałe wybiegi w formie zabudowanych fragmentów pokoju, ogrodzonych niskimi barierkami uniemożliwiającymi ucieczkę. Niektórzy właściciele adaptują szafki, komody czy inne meble, przekształcając je w przestronne siedliska. Możliwe jest również zamówienie klatki wykonanej na wymiar u stolarza lub rzemieślnika.

Rozbieżność między teorią a praktyką

Przy zaleceniach dotyczących wielkości klatek opartych na standardach RSPCA często pomija się kluczowy warunek, jakim są codzienne wybiegi poza klatką - powielając wyłącznie sam wymiar 120 na 60 centymetrów bez kontekstu, w którym został ustalony. Tymczasem RSPCA wyraźnie zastrzega, że jest to absolutne minimum wymagające codziennej kompensacji ruchowej. Informacja ta gubi się w kolejnych powtórzeniach i uproszczeniach, w efekcie czego wielu właścicieli traktuje te wymiary jako w pełni wystarczające do stałego utrzymywania zwierząt.

Co więcej, rekomendacje oparte na założeniu codziennych wybiegów często rozmijają się z rzeczywistością. Badanie przeprowadzone wśród właścicieli świnek morskich w Nowej Zelandii wykazało, że jedynie 59% z nich zapewnia zwierzętom codzienny czas poza klatką - mimo że ankietowani byli rekrutowani z grup pasjonatów w mediach społecznościowych, a więc stanowili teoretycznie bardziej świadomą część populacji właścicieli (Cameron i in. 2022). Podobne badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii na próbie ponad 4500 właścicieli wykazało, że najczęstszym typem zakwaterowania jest klatka bez dołączonego wybiegu (Harrup i Rooney 2020). Oznacza to, że rekomendacje oparte na założeniu regularnych wybiegów mogą być nierealistyczne dla znacznej części zwierząt, co dodatkowo przemawia za przyjęciem wyższych standardów powierzchni stałego utrzymywania.

Dom Gryzoni rekomenduje wartości przedstawione w niniejszym artykule, czyli minimum 1,0 metra kwadratowego dla pary świnek z optymalną powierzchnią 1,5-2,0 metra kwadratowego. Rekomendacje te są skierowane przede wszystkim do osób, które nie są w stanie zapewnić swoim świnkom regularnych wybiegów poza klatką. Opiekunowie dysponujący mniejszą przestrzenią, ale mogący zapewnić codzienne lub prawie codzienne wybiegi, mogą z powodzeniem stosować mniejsze klatki uzupełnione o regularny ruch poza nimi. Warto jednak uczciwie ocenić swoje możliwości - deklaracje codziennych wybiegów często przegrywają z prozą życia, zmęczeniem po pracy czy innymi obowiązkami. Osoby, które wiedzą lub podejrzewają, że regularny wybieg będzie u nich trudny do zrealizowania, powinny od razu zaplanować większą klatkę zgodnie z wytycznymi TVT lub standardami szwajcarskimi. Obie ścieżki prowadzą do tego samego celu, jakim jest zapewnienie świnkom odpowiedniej ilości ruchu.

Niezależnie od przyjętego standardu, dane naukowe przedstawione w poprzednich rozdziałach jednoznacznie wskazują, że większa przestrzeń przekłada się na niższy poziom stresu, mniej konfliktów w grupie, lepszą kondycję fizyczną i ogólnie wyższą jakość życia zwierząt. Dlatego też, niezależnie od tego, które minimum przyjmiemy za punkt wyjścia, warto dążyć do zapewnienia świnkom morskim jak największej dostępnej przestrzeni.

Podsumowanie

Metodologia ustalania rekomendacji

Przedstawione poniżej zalecenia stanowią syntezę międzynarodowych standardów dobrostanowych, z uwzględnieniem zróżnicowania między minimalnymi wymogami organizacji anglosaskich (RSPCA, Humane Society) a bardziej restrykcyjnymi wytycznymi niemieckimi (TVT) i szwajcarskimi. Jako wartości minimalne przyjęto poziom zbliżony do górnych rekomendacji Humane Society oraz dolnych granic standardów szwajcarskich, uznając wartości RSPCA (0,72 m²) za niewystarczające dla stałego utrzymywania bez codziennego wybiegu. Wartości optymalne oparto na wytycznych TVT i prawa szwajcarskiego. Progresja powierzchni dla większych grup (+0,5 m² za każde zwierzę) wynika bezpośrednio z metodologii TVT.

Zalecenia

Na podstawie analizy literatury naukowej, wytycznych organizacji oraz przepisów prawnych obowiązujących w krajach o najwyższych standardach ochrony zwierząt, można sformułować następujące rekomendacje dotyczące minimalnej przestrzeni dla świnek morskich.

Dla dwóch świnek morskich minimalna akceptowalna powierzchnia wynosi 1,0 metra kwadratowego, przy czym powierzchnia optymalna mieści się w przedziale od 1,5 do 2,0 metrów kwadratowych. Przykładowe wymiary to 150 na 70 centymetrów lub 200 na 75 centymetrów.

Dla trzech świnek morskich minimum wzrasta do 1,5 metra kwadratowego, a optimum to od 2,0 do 2,5 metrów kwadratowych. Odpowiednie wymiary to na przykład 200 na 75 centymetrów lub 200 na 100 centymetrów.

Dla czterech świnek morskich wymagana jest powierzchnia co najmniej 2,0 metrów kwadratowych, optymalnie od 2,5 do 3,0 metrów kwadratowych. Przykładowe wymiary to 200 na 100 centymetrów lub 250 na 100 centymetrów.
Przy każdej kolejnej śwince morskiej powyżej czterech należy dodać co najmniej 0,5 metra kwadratowego powierzchni.

Zasady nadrzędne

Przy planowaniu przestrzeni dla świnek morskich należy pamiętać o kilku fundamentalnych zasadach. Powierzchnia podłogi jest jedynym miarodajnym parametrem - piętra, rampy i platformy nie mogą być wliczane do minimalnej wymaganej przestrzeni. Długość klatki ma krytyczne znaczenie dla umożliwienia naturalnych zachowań lokomotorycznych, a minimalna wolna trasa biegu powinna wynosić od 1,5 do 2 metrów.

Im więcej przestrzeni, tym mniej konfliktów w grupie, co jest szczególnie istotne przy utrzymywaniu trzech i więcej zwierząt. Codzienny wybieg poza klatką, choć wartościowy, nie może być traktowany jako substytut właściwej wielkości klatki - jest dodatkiem, nie zamiennikiem. Wreszcie, standardy komercyjne są całkowicie nieadekwatne i klatki dostępne w typowych sklepach zoologicznych nie spełniają wymogów dobrostanu świnek morskich.

Kontekst prawny w Polsce

Choć polskie przepisy nie określają konkretnych, liczbowych wymiarów klatek dla świnek morskich, Ustawa o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 roku zawiera ogólne normy mające zastosowanie do wszystkich zwierząt utrzymywanych przez człowieka.
Artykuł 5 ustawy stanowi, że każde zwierzę wymaga humanitarnego traktowania, a artykuł 4 punkt 2 definiuje humanitarne traktowanie jako postępowanie polegające na zapewnieniu zwierzęciu warunków bytowania odpowiadających jego potrzebom. W świetle przedstawionych w niniejszym artykule danych naukowych, utrzymywanie świnki morskiej w klatce znacząco odbiegającej od powyższych rekomendacji może stanowić naruszenie ustawy, gdyż warunki takie ewidentnie nie odpowiadają potrzebom gatunku.

Minimalne wymiary klatki dla 2 świnek

Bibliografia

1. Asher M, de Oliveira ES, Sachser N. Social System and Spatial Organization of Wild Guinea Pigs (Cavia aperea) in a Natural Population. Journal of Mammalogy 2004; 85(4): 788-796.
2. Cameron KE, Holder HE, Connor RL (2022) Cross-sectional survey of housing for pet guinea pigs (Cavia porcellus) in New Zealand. New Zealand Veterinary Journal 70(4):228-232
3. Harrup AJ, Rooney NJ (2020) Current welfare state of pet guinea pigs in the UK. Veterinary Record 186(9):282
4. Kaiser S, Krüger C, Sachser N. The guinea-pig. W: Hubrecht RC, Kirkwood J (red.). The UFAW Handbook on the Care and Management of Laboratory and Other Research Animals. Wyd. 8. Wiley-Blackwell, 2010.
5. Sachser N, Künzer C, Kaiser S. The welfare of laboratory guinea pigs. W: Kaliste E (red.). The Welfare of Laboratory Animals. Springer, 2004: 181-209.
6. Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz e.V. Merkblatt Nr. 159 - Heimtiere: Meerschweinchen. TVT, 2020.
7. Tierschutzverordnung (TSchV) der Schweizerischen Eidgenossenschaft. Konfederacja Szwajcarska, aktualizacja 2020.
8. RSPCA. Guinea pigs: Good practice for housing and care. RSPCA, 2011.
9. NC3Rs. Housing and husbandry: Guinea pig. National Centre for the Replacement, Refinement & Reduction of Animals in Research, 2024.
10. Wirth S, Gebhardt-Henrich SG, Riemer S i wsp. The influence of human interaction on guinea pigs: Behavioral and thermographic changes during animal-assisted therapy. Physiology & Behavior 2020; 225: 113076.
11. Animal Research Review Panel. Guideline 21: Guidelines for the Housing of Guinea Pigs in Scientific Institutions. Orange NSW: Animal Welfare Unit NSW Department of Primary Industries, 2023.
12. The Humane Society of the United States. Guinea pig housing requirements. HSUS, 2023.