Kupno zwierzęcia w sklepie zoologicznym zazwyczaj wiąże się z deklaracją sprzedawcy dotyczącą jego wieku, rasy, zdrowia czy płci. Co jednak w sytuacji, gdy okazuje się, że deklarowana płeć była błędna, a w efekcie doszło do nieoczekiwanego rozmnożenia? Czy w Polsce można złożyć reklamację na zwierzę? Jakie prawa przysługują kupującemu w takiej sytuacji? Poniższe zasady dotyczą zakupu dokonanego przez konsumenta, czyli osobę fizyczną kupującą zwierzę od przedsiębiorcy w celu niezwiązanym bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Czy można zareklamować zakup zwierzęcia?

Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt zwierzę, jako istota żyjąca i zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Jednocześnie w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy. Oznacza to, że do konsumenckiej sprzedaży zwierzęcia przez sklep stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy, w tym przepisy ustawy o prawach konsumenta, z uwzględnieniem tego, że przedmiotem umowy jest żywa istota, której należy zapewnić poszanowanie, ochronę i opiekę.

Jeżeli sklep sprzedał zwierzę jako samca, a następnie okazało się, że jest ono samicą, albo odwrotnie, zakup może być niezgodny z zawartą umową. Konsument może wówczas złożyć reklamację i skorzystać z uprawnień przewidzianych w ustawie o prawach konsumenta, a w określonych sytuacjach również dochodzić naprawienia poniesionej szkody.

Podstawa prawna reklamacji zwierzęcia w Polsce

1. Brak zgodności z umową - art. 43a-43e ustawy o prawach konsumenta

W przypadku umów sprzedaży zawartych od 1 stycznia 2023 roku pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem podstawą reklamacji nie jest rękojmia uregulowana w art. 556 i następnych Kodeksu cywilnego. Do sprzedaży konsumenckiej stosuje się przepisy o braku zgodności towaru z umową zawarte w art. 43a-43e ustawy o prawach konsumenta.

Zwierzę powinno odpowiadać opisowi i cechom uzgodnionym ze sprzedawcą. Jeżeli sklep zapewnił, że sprzedawane zwierzę jest określonej płci, a informacja ta okazała się błędna, mamy do czynienia z brakiem zgodności zakupu z umową.

2. Opis zwierzęcia i szczególny cel zakupu - art. 43b ustawy o prawach konsumenta

Zgodność z umową obejmuje między innymi zgodność z opisem, rodzajem, jakością i innymi uzgodnionymi cechami. Płeć zwierzęcia jest cechą, która może mieć zasadnicze znaczenie dla decyzji o zakupie, zwłaszcza gdy zwierzę ma zostać dołączone do stada określonej płci.

Znaczenie ma również szczególny cel zakupu, jeżeli klient poinformował o nim sprzedawcę najpóźniej w chwili zawierania umowy, a sprzedawca ten cel zaakceptował. Jeżeli klient wyjaśnił, że szuka na przykład samca do stada samców, aby zapobiec rozmnażaniu, błędne określenie płci może stanowić szczególnie poważny brak zgodności z umową.

3. Okres odpowiedzialności sprzedawcy - art. 43c ustawy o prawach konsumenta

Sprzedawca odpowiada za brak zgodności z umową, który istniał w chwili wydania zwierzęcia i ujawnił się w ciągu dwóch lat od tej chwili. Jeżeli brak zgodności ujawnił się przed upływem dwóch lat, domniemywa się, że istniał już w chwili wydania, chyba że zostanie udowodnione inaczej albo domniemania tego nie można pogodzić ze specyfiką zwierzęcia lub charakterem stwierdzonej niezgodności.

W przypadku błędnie oznaczonej płci niezgodność istniała już w chwili sprzedaży, nawet jeżeli została prawidłowo rozpoznana dopiero później. W przypadku choroby sytuację należy natomiast oceniać indywidualnie, ponieważ nie każda choroba ujawniona po zakupie musiała istnieć już w chwili wydania zwierzęcia.

Jakie roszczenia można zgłosić w reklamacji?

Podstawowymi sposobami doprowadzenia zakupu do zgodności z umową są naprawa albo wymiana. W przypadku błędnie oznaczonej płci zmiana tej cechy jest niemożliwa, dlatego w praktyce w grę może wchodzić wymiana zwierzęcia, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.

Konsument może żądać wymiany zwierzęcia na zwierzę zgodne z umową, o ile jest to możliwe i nie wymaga nadmiernych kosztów. Sposób realizacji reklamacji musi jednak uwzględniać fakt, że zwierzę jest żywą istotą, a nie zwykłym, seryjnym produktem.

Konsument może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, gdy wymiana jest niemożliwa, sprzedawca jej odmówił, nie przeprowadził jej w rozsądnym czasie, brak zgodności nadal występuje albo jest na tyle istotny, że uzasadnia natychmiastowe obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy. Ustawa przyjmuje domniemanie, że brak zgodności jest istotny, dopóki sprzedawca nie wykaże czegoś przeciwnego.

Błędne określenie płci, które doprowadziło do ciąży, narodzin młodych albo konieczności trwałego rozdzielenia zwierząt, może przemawiać za uznaniem niezgodności za istotną. Zawsze należy jednak uwzględnić okoliczności konkretnego przypadku.

W razie obniżenia ceny obniżona cena powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość zwierzęcia niezgodnego z umową pozostaje do wartości zwierzęcia zgodnego z umową. Odstąpienie od umowy oznacza co do zasady obowiązek zwrotu zwierzęcia sprzedawcy oraz zwrot ceny przez sprzedawcę, dlatego przy wyborze rozwiązania należy uwzględnić również dobrostan zwierzęcia i więź powstałą między nim a opiekunem.

Niezależnie od roszczeń wynikających z ustawy o prawach konsumenta kupujący może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych, jeżeli wskutek nienależytego wykonania umowy poniósł szkodę. Odszkodowanie może obejmować konieczne, racjonalne i udokumentowane wydatki będące normalnym następstwem błędu sprzedawcy, na przykład koszty leczenia związanego z ciążą lub porodem, badań weterynaryjnych, przygotowania oddzielnego miejsca dla zwierząt albo niezbędnej opieki nad młodymi.

Zwrot takich kosztów nie następuje jednak automatycznie. Sprzedawca może również uwolnić się od odpowiedzialności odszkodowawczej, jeżeli wykaże, że nienależyte wykonanie umowy było następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Kupujący powinien wykazać poniesioną szkodę, wysokość wydatków oraz związek pomiędzy błędną informacją przekazaną przez sklep a powstałymi kosztami.

Kupujący może zaproponować, aby sklep przyjął młode albo pomógł znaleźć im odpowiednie domy. Takie rozwiązanie może być elementem dobrowolnego porozumienia ze sklepem, ale nie jest odrębnym roszczeniem przyznanym konsumentowi przez ustawę.

Jak złożyć reklamację do sklepu zoologicznego?

1. Przygotowanie dokumentacji

  • Zgromadź dowód zakupu. Może nim być paragon lub faktura, ale także potwierdzenie płatności kartą, wyciąg bankowy, korespondencja ze sprzedawcą, dokument wydany przy sprzedaży albo inny wiarygodny dowód zawarcia transakcji.
  • Przygotuj zdjęcia zwierzęcia i młodych, jeśli doszło do rozmnożenia.
  • Jeżeli płeć zwierzęcia może budzić wątpliwości, warto uzyskać zaświadczenie albo wpis w dokumentacji prowadzonej przez lekarza weterynarii, potwierdzający rzeczywistą płeć zwierzęcia, ciążę albo inne skutki błędnego oznaczenia.

2. Złożenie reklamacji

Przepisy nie wymagają szczególnej formy reklamacji, jednak ze względów dowodowych najlepiej złożyć ją na piśmie, wysłać e-mailem albo przekazać w inny sposób pozwalający potwierdzić jej treść i datę otrzymania przez sklep.
Należy wskazać:
  • Datę zakupu i deklarowaną płeć zwierzęcia.
  • Rzeczywistą płeć zwierzęcia oraz ewentualne skutki błędu (np. rozmnożenie).
  • Jednoznaczne żądanie konsumenta, na przykład wymianę zwierzęcia, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy, wraz z krótkim opisem okoliczności uzasadniających wybór tego rozwiązania.
  • Jeżeli konsument domaga się również zwrotu dodatkowych kosztów, powinien dokładnie je wymienić, podać żądaną kwotę i dołączyć rachunki, faktury, dokumentację weterynaryjną lub inne dowody.

3. Oczekiwanie na odpowiedź

Przedsiębiorca ma 14 dni od otrzymania reklamacji na udzielenie konsumentowi odpowiedzi.
Jeżeli przedsiębiorca nie udzieli odpowiedzi w tym terminie, uważa się, że uznał reklamację. Dlatego w zgłoszeniu należy jasno i precyzyjnie określić żądanie konsumenta.
Odpowiedź na reklamację powinna zostać przekazana konsumentowi na papierze albo innym trwałym nośniku, na przykład w wiadomości e-mail.

Co zrobić, jeśli sklep odrzuci reklamację?

  • Jeśli sklep zoologiczny nie chce uznać reklamacji, można:
  • Zwrócić się do Inspekcji Handlowej, która może udzielić porady, pomóc w przeprowadzeniu mediacji albo umożliwić rozpoznanie sporu przez stały sąd polubowny, jeżeli spełnione są warunki takiego postępowania.
  • Skontaktować się z miejskim lub powiatowym rzecznikiem konsumentów, który może bezpłatnie udzielić porady, pomóc w przygotowaniu pisma, wystąpić do przedsiębiorcy, a w określonych sytuacjach również pomóc w postępowaniu sądowym.
  • Wystąpić do sądu cywilnego, jeżeli reklamacja, negocjacje oraz próba polubownego rozwiązania sporu nie doprowadzą do porozumienia.

Podsumowanie - czy można reklamować zwierzę w sklepie zoologicznym?

Konsument może złożyć reklamację, jeżeli sklep błędnie określił płeć sprzedanego zwierzęcia. Jest to brak zgodności zakupu z umową, zwłaszcza gdy prawidłowe określenie płci miało istotne znaczenie dla decyzji o zakupie albo zapobieżenia rozmnażaniu. W zależności od okoliczności konsument może żądać wymiany zwierzęcia, obniżenia ceny albo odstąpić od umowy. Może również dochodzić odszkodowania obejmującego uzasadnione i udokumentowane koszty, jeżeli wykaże szkodę oraz związek pomiędzy błędem sprzedawcy a poniesionymi wydatkami. Jeżeli sklep odrzuci reklamację, konsument może zwrócić się o pomoc do rzecznika konsumentów, Inspekcji Handlowej albo dochodzić roszczeń przed sądem.

Przed zakupem warto poprosić sprzedawcę o potwierdzenie płci zwierzęcia i zadbać, aby informacja ta znalazła się w dokumencie sprzedaży, karcie zwierzęcia albo korespondencji ze sklepem. W razie wątpliwości płeć można dodatkowo potwierdzić u lekarza weterynarii. Nie zwalnia to jednak sprzedawcy z odpowiedzialności za prawidłowość informacji przekazanych przy sprzedaży.